BOEKRECENSIE (Filip Canfyn). De code van de straat (Mattias De Backer, Acco, 2025)
-
© ACCO uitgeverij
In een interview met de Mattias De Backer (De Morgen, 03/03/26), auteur van De Code van de straat: Over de onzichtbare regels die ons gedrag in het openbaar bepalen, komt het woord ‘verloftisering’ ter sprake. Het blijkt niet te gaan over een overtreffende trap van ‘verappartementisering’ maar wel over de maatschappelijke trend om de publieke ruimte in de stad steeds braver, voorspelbaarder, zelfs overgeorganiseerd te maken. Ik moet dan ook denken aan de term ‘disneyficatie’, die vertaalt hoe steden al maar meer gericht worden op consumptie, toerisme en merchandising, zoals een pretpark, ten koste van spontane of authentieke stedelijke functies. En daarom wil ik dat boek over gedrag in de publieke ruimte lezen. Een boek, waarin die ‘verloftisering’ trouwens niét voorkomt.
De code van de straat lanceert zichzelf als een continue aha-erlebnis: simpele dagelijkse fenomenen worden raak gecontextualiseerd. Ja, de openbare of publieke ruimte is zowel chaotisch, agonistisch en conflictueus als toegankelijk, ordelijk en gestuurd door impliciete regels en gedragspatronen. Ja, die ruimte wordt zowel gebruikt door wie zich ‘conform’ acht als door skaters, bedelaars, toeristen, foodtruckers, betogers, … Mattias De Backer heeft veel gelezen en onderzocht zodat hij onderbouwd de vele spanningen rond en in de publieke ruimte kan aanraken. Hoe toegankelijkheid afhankelijk is van machtsverhoudingen en controle. Hoe de dubbelzinnigheid toeneemt van private ruimten met een publiek doel, zoals luchthavens, winkelcentra en voetbalstadions. Hoe commercialisering leidt tot meer beveiligde exploitatie, perceptuele festivalisering en uiteindelijk gestimuleerde consumptie. Hoe de middenklasse, de bezoekers, de toeristen, de witte groepen, de mannen het winnen van de bewoners, de zogenaamde ongewensten en zeker de vrouwen. Hoe diffuus het begrip ‘openbare orde’ toegepast wordt. Hoe moet vastgesteld worden: “Smartphones, iPods, koptelefoons, slimme horloges en slimme brillen hebben allemaal als effect dat we minder onderdeel zijn van het publiek.”
Het hoog verklaargehalte wordt echter niet aangehouden. Hoe verder in het boek, hoe meer trivia, hoe meer jargon, hoe meer incrowdboodschappen. En de warrigheid van het boek remt ook de lees- en leerpret af: de layout slingert, de schrijfstijl ook en de inhoud naar het einde toe.
Conclusie? Plus est en vous, en dat geldt niet alleen voor de straat en de publieke ruimte maar ook voor het boek zelf. Toch tevreden het gelezen te hebben.
'De Code van de straat: Over de onzichtbare regels die ons gedrag in het openbaar bepalen' door Mattias De Backer is uitgegeven door Acco en kan besteld worden via deze link.
