DOCUMENTAIRE. Sanatorium (Gar O’Rourke, 2025)
De documentaire Sanatorium speelt zich af in een vervallen kuuroord nabij Odessa waar de tijd lijkt te zijn blijven hangen in de jaren zeventig. Het brutalistische complex, met zijn mintgroene en zalmroze gangen, vormt het decor voor een zomerverblijf dat tegelijk routineus en broos is. Terwijl bezoekers komen voor modderbaden en behandelingen tegen allerlei kwalen, dringt de oorlog zich onvermijdelijk op: soldaten met zichtbare en onzichtbare verwondingen checken in, luchtalarmen onderbreken de dag, en schuilkelders maken deel uit van het dagelijkse ritme. Regisseur Gar O’Rourke observeert zonder commentaar, waardoor de spanning tussen zorg, wachten en dreiging voelbaar wordt.
De film volgt patiënten en personeel in hun zoektocht naar herstel, maar verschuift gaandeweg de focus van lichamelijke genezing naar iets minder tastbaars. Achter de therapieën en protocollen schuilt een verlangen naar nabijheid, erkenning en liefde. Gar O’Rourke en cameraman Denys Melnyk geven hun personages de ruimte om zichzelf te tonen: van de luid lachende beheerder Dmitriy tot de bezoekers die zich voorzichtig openstellen voor elkaar. Met een droogkomische blik en een precies gevoel voor timing toont Sanatorium hoe kleine momenten van contact en absurditeit standhouden, zelfs wanneer de buitenwereld steeds nadrukkelijker aanwezig is.
Tussen stilstand en veerkracht
Wat Sanatorium bijzonder maakt, is de combinatie van een bijna nostalgische sfeer met een scherpe hedendaagse urgentie. De film is tegelijk een tijdscapsule en een momentopname van een land in oorlog, en groeit zo uit tot een ingetogen eerbetoon aan de veerkracht van de Oekraïense samenleving. Dat O’Rourkes documentaire werd geselecteerd als Ierse inzending voor de Oscars is geen toeval: achter de ogenschijnlijke eenvoud schuilt een zorgvuldig opgebouwd portret van mensen die, ondanks alles, blijven dansen, zorgen en hopen. De ongemakkelijke discoavond op de tonen van Careless Whisper vat dat perfect samen: licht absurd, ontroerend en onvergetelijk.