Groen voor Grijs: De rol van de Bouwmeester voor natuur en biodiversiteit
-
© Talea
-
© Talea
-
© Talea
De rol van de Vlaams Bouwmeester evolueert mee met de urgentie van de klimaatcrisis. In de tweede aflevering van de podcastreeks Groen voor Grijs, een initiatief van Talea in samenwerking met contentbureau Palindroom, buigen de gasten zich over de vraag of vergroening, verblauwing en biodiversiteit de absolute prioriteit zijn. Moderator Rik Neven (Palindroom) onderzoekt samen met Vlaams Bouwmeester Véronique Claessens, een van haar voorgangers Leo Van Broeck en gewezen schepen van Hasselt Marc Schepers of deze thema's wettelijk en fiscaal verankerd moeten worden.
In de zoektocht naar een klimaatbestendige omgeving vertrekt Véronique Claessens vanuit een visie waarbij elke stedelijke ingreep geworteld is in een grondig onderzoek naar de aanwezige landschappelijke systemen. Ze stelt dat klimaat en biodiversiteit geen losstaande thema's zijn, maar een integraal onderdeel van de context waarin een ontwerper werkt. Voor de kersverse Bouwmeester is het essentieel om bij elk project te onderzoeken binnen welke natuurlijke structuren men precies aan de slag gaat. Daarbij wil ze de focus leggen op een volledige connectie met het landschap, waarbij de architecturale ingreep de omgeving versterkt in plaats van negeert. "Het gaat een van mijn speerpunten zijn om in elke ingreep in de publieke ruimte die blik van klimaat en biodiversiteit mee te pakken," legt ze uit.
"Het gaat een van mijn speerpunten zijn om in elke ingreep in de publieke ruimte die blik van klimaat en biodiversiteit mee te pakken. We moeten de grote schaal bekijken, maar we kunnen zeker ook dagdagelijks op de kleine schaal dingen doen."
Op lokaal niveau maken die kleine details volgens de Bouwmeester vaak al een aanzienlijk verschil. Ze wijst daarbij op de impact van de juiste boomkeuze of het aanpassen van omheiningen om ecologische verbindingen te herstellen. Door zowel op de grote als de kleine schaal te werken, wordt natuur een structureel onderdeel van de stadsontwikkeling. Claessens wil dit denken aan de bron van elk project stimuleren, aangezien het moment waarop je de projectdefinitie maakt, het ideale moment is om bij te sturen.
De bouwmeester als bewaker van de menselijke voetafdruk
Leo Van Broeck trekt de discussie naar een breder, planetair niveau en wijst op de dieperliggende oorzaken van de huidige crisis. Hij stelt dat de klimaatverandering een direct gevolg is van het verdwijnen van ons ecosysteem door overmatig ruimtegebruik. "Wij gebruiken te veel ruimte, we zijn met te veel mensen en we nemen te veel plaats af van andere soorten," observeert hij scherp. Volgens hem is onze aanwezigheid op de huid van de aarde de grote stoorzender, waardoor we met minder ruimte meer moeten leren doen. Omdat onze ruimtelijke ordening zo bepalend is, ziet hij het als de kerntaak van de Bouwmeester om de kwaliteit van die ordening te bewaken.
"Wij doen de natuur verdwijnen door onze driedimensionale ruimtelijke ordening. Onze aanwezigheid op de huid van de aarde is de grote stoorzender, dus wij moeten met minder ruimte meer leren doen."
Van Broeck waarschuwt dat kwalitatieve verdichting de enige weg is om de natuur buiten de kernen te herstellen, maar dat dit niet mag leiden tot een verlies aan woonkwaliteit. "Je kan mensen niet in dense konijnenkoten stoppen in slechte dorpen en slechte steden," stelt hij resoluut. De Bouwmeester moet daarom waken over een architecturale kwaliteit die rewilding zowel binnen als buiten de bebouwde kom mogelijk maakt. Alleen door steden natuurrijk en aantrekkelijk te maken, kan de noodzakelijke ruimtelijke krimp slagen.
Inspiratie en samenhang tussen steden en gemeenten
Marc Schepers ziet voor de Vlaams Bouwmeester vooral een rol weggelegd als inspirator en bewaker van de kwaliteit bij lokale besturen. Hij merkt op dat er vandaag veel focus ligt op het versnellen van vergunningsprocedures vanuit economische motieven, maar dat de inhoudelijke kwaliteit daarbij niet verloren mag gaan. Volgens Schepers moet de Bouwmeester de instrumenten aanreiken om die kwaliteit te bewaken en cases tastbaar te maken waar mensen naar kunnen kijken. "Een van de meest overtuigende zaken is het laten zien en laten voelen," benadrukt hij.
"De rol van een Vlaamse Bouwmeester is eentje om te inspireren en voorbeelden te geven en cases tastbaar te maken waar mensen naar kunnen kijken. Een van de meest overtuigende zaken is het laten zien en laten voelen."
Daarnaast benadrukt Schepers het belang van een gemeenschappelijke ambitie die verder gaat dan de grenzen van een individueel dorp. Het beleid moet volgens hem een vorm van samenhang stimuleren, zodat het niet van dorp naar dorp verschilt hoe men naar ruimtelijke ordening kijkt. De Vlaams Bouwmeester kan hier fungeren als de schakel die verschillende bestuursniveaus verbindt. Door een eenduidig beleid rond vergroening en biodiversiteit te stimuleren, ontstaat er een sterker front tegen de huidige ecologische uitdagingen.
Luister naar de volledige podcast
In deze tweede aflevering van Groen voor Grijs gaan de gasten dieper in op de noodzaak van politieke moed binnen lokale besturen en de instrumenten van de Vlaams Bouwmeester. Wil je het volledige gesprek over vergroening en verblauwing horen? Dan kun je hier of via je favoriete platform de hele podcast beluisteren.