Nieuw en onduidelijk vrijstellingenbesluit: Orde van Architecten opent meldpunt
-
© Monica Silvestre
De Orde van Architecten – Vlaamse Raad heeft een meldpunt geopend voor architecten en bouwconsumenten die problemen of onduidelijkheden ervaren met het nieuwe Vlaamse vrijstellingenbesluit voor omgevingsvergunningen. Sinds 1 maart 2026 zijn bepaalde stedenbouwkundige handelingen vrijgesteld van vergunning, waardoor in sommige gevallen ook de verplichte tussenkomst van een architect wegvalt, zelfs bij binnenverbouwingen die mogelijk een impact hebben op de stabiliteit van een gebouw.
Het besluit kwam op 12 maart aan bod in de commissie Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening van het Vlaams Parlement. Parlementsleden Lydia Peeters (Anders), Simon Bekaert (Vooruit), Mieke Schauvliege (Groen) en Jurgen Callaerts (N-VA) ondervroegen minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V) over de gevolgen van de nieuwe regeling. Volgens de Orde leverde het debat meer vragen dan antwoorden op, vooral over verantwoordelijkheden in het bouwproces en de bescherming van bouwconsumenten.
Juridische en praktische vragen
Een eerste knelpunt betreft de verhouding tussen het nieuwe vrijstellingenbesluit en de federale architectenwet van 1939. Die wet koppelt de verplichte tussenkomst van een architect aan werken waarvoor een bouwvergunning nodig is. Wanneer een vergunning niet langer vereist is, ontstaat er dus onzekerheid over de rol van de architect. Minister Brouns gaf in het parlement aan hierover overleg te willen opstarten met het federale niveau.
Ook op het vlak van aansprakelijkheid en verzekering rijzen vragen. Zo geldt de verplichte tienjarige aansprakelijkheidsverzekering (de BA-10, ingevoerd via de wet Peeters-Borsus) enkel voor projecten waarvoor een vergunning nodig is. Wanneer werken onder het vrijstellingsregime vallen, kan die bescherming dus wegvallen. Volgens de Orde van Architecten lopen bouwconsumenten daardoor mogelijk een groter financieel risico bij fouten of schade.
Signalen verzamelen
De Vlaamse Raad van de Orde van Architecten waarschuwt dat ingrepen aan de structuur van een gebouw technische expertise vereisen en dat duidelijke verantwoordelijkheden in het bouwproces essentieel blijven. Wanneer professionele begeleiding structureel uit het proces verdwijnt, dreigt volgens de Orde een situatie waarin bouwheren, aannemers en lokale besturen met meer onzekerheid worden geconfronteerd over technische controle en aansprakelijkheid.
Via het meldpunt kunnen architecten en bouwconsumenten concrete situaties melden waarin het vrijstellingenbesluit leidt tot onduidelijkheid over stabiliteitswerken, verantwoordelijkheden of technische controle. De Orde wil de verzamelde signalen bundelen en in een volgende fase bespreken met minister Brouns, met het oog op een duidelijker en coherenter regelgevend kader.