Openbare ruimte herbekeken: op zoek naar een vrouwvriendelijker en veiliger stadsontwerp
Ongewenst gedrag en seksueel geweld krijgen terecht steeds meer aandacht in het maatschappelijke debat. Eén cruciale hefboom blijft daarbij echter onderbelicht: het ontwerp van onze openbare ruimte. Hoe straten, pleinen, parken en stations zijn ingericht, bepaalt in sterke mate wie zich er veilig, welkom en gezien voelt. Nieuw verdiepend onderzoek van advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos, in samenwerking met negen Belgische en Nederlandse steden, wil daar verandering in brengen.
Historisch zijn openbare ruimtes vooral ontworpen vanuit efficiëntie, snelheid en doorstroming. Verblijf, zorg en sociale veiligheid spelen een secundaire rol. Voor vrouwen en andere groepen die zich minder veilig voelen in de publieke ruimte, heeft dat concrete gevolgen: donkere hoeken, smalle trottoirs, weinig overzicht en een gebrek aan sociale controle zorgen ervoor dat bepaalde plekken worden gemeden of alleen onder voorwaarden gebruikt.
Van functionele stad naar zorgzame openbare ruimte
Vanuit de gedeelde verantwoordelijkheid van stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, sociologen én gebruikers rijst er een fundamentele vraag: hoe kunnen we steden ontwerpen waarin iedereen zich veilig en welkom voelt? En wat verandert er als we expliciet vertrekken vanuit een vrouwelijk perspectief?
Door anders te kijken naar ontwerp, gebruik en sociale dynamiek kan de openbare ruimte worden herdacht. Denk aan goede verlichting, heldere zichtlijnen, kwalitatieve zitplekken en een doordachte nabijheid van functies. Als veiligheid, zorg en verblijf even belangrijk worden als snelheid en efficiëntie wordt de stad toegankelijker voor vrouwen, kinderen en mensen van alle genderidentiteiten. Het debat over veiligheid stopt immers niet bij beleid of handhaving, maar begint bij hoe we onze steden vormgeven.
Toolbox
Met dat uitgangspunt start Witteveen+Bos een onderzoek in samenwerking met negen steden en gemeenten: Leuven, Mechelen, Amsterdam, Arnhem, Breda, Deventer, Eindhoven, Groningen en Leiden. Het doel is om kansen en knelpunten in beeld te brengen via een combinatie van literatuurstudie en praktijkonderzoek, waaronder wandelinterviews en enquêtes.
Die inzichten worden samengebracht met de expertise van de partners en vertaald naar een concrete toolbox met ontwerpprincipes. Via ontwerpend onderzoek worden deze principes vervolgens getest binnen reële praktijkcasussen.
Ook jouw stem telt
Een inclusieve en veilige openbare ruimte ontwerpen doe je niet alleen achter de tekentafel. Daarom wordt ook de stem van gebruikers actief betrokken. Door deel te nemen aan de enquête kan ook jij bijdragen aan een openbare ruimte die veiliger en inclusiever is voor iedereen.
Nederlandse enquête: https://forms.office.com/e/kpamNMNPyy
Engelse enquête: https://forms.office.com/e/ZjfNsQj8wK