OPINIE. Wat een logische energiemaatregel had moeten zijn, wordt een moeilijke, dure ingreep (Ruben Baetens & Friedl Decock)

Net nu hoge energieprijzen gezinnen opnieuw kwetsbaar maken, blokkeren sommige steden nog altijd een van de simpelste oplossingen: een gevel degelijk isoleren. Dat is meer dan een lokale discussie over het straatbeeld of stedenbouwkundige finesse: het is een fundamentele tegenspraak in ons energiebeleid. We zeggen dat woningen energiezuiniger moeten worden, maar zodra burgers precies dat proberen te doen, stoten ze op lokale regels en bezwaren.

Buitengevelisolatie is nochtans één van de meest doeltreffende manieren om het energieverbruik van woningen te verlagen. Ook bij rijwoningen en huizen die pal aan de straat liggen, is het vaak de meest logische oplossing. Vlaanderen heeft daarvoor ook een kader gecreëerd: het Vlaams rooilijndecreet bepaalt dat wie zijn gevel langs buiten isoleert, de rooilijn tot maximaal 14 centimeter naar voren mag opschuiven.

Die regeling is goed bedoeld, maar in de praktijk vaak onvoldoende. Wie vandaag zijn voorgevel degelijk wil isoleren en tegelijk aan hedendaagse energieprestaties wil beantwoorden, botst al snel op een zeer beperkte technische marge. Die dwingt eigenaars vaak richting EPS als isolatiemateriaal, met pleister of steenstrips als enige mogelijk afwerking.

Dat zijn legitieme oplossingen, maar zo beperkt de regelgeving wel de keuzevrijheid. Een volwaardige gevelsteenafwerking wordt technisch onmogelijk, gewoon omdat de beschikbare opbouw te dun is.

Bezwaren

Precies daar ontstaan de spanningen met lokale besturen. Sommige steden en gemeenten maken daarbij een redelijke afweging tussen energiedoelen, ruimtelijke kwaliteit en praktische haalbaarheid. Andere hanteren esthetische of praktische bezwaren zo ruim dat het recht op buitenisolatie in de praktijk wordt uitgehold.

Een eerste bezwaar is esthetisch. Lokale besturen verkiezen vaak baksteen boven crepi en stellen die voorkeur voor als een kwestie van ruimtelijke kwaliteit. Maar dat argument is minder objectief dan het lijkt: het gaat vaak ook om een conservatieve reflex over hoe een straatbeeld eruit hoort te zien.

Bovendien is het een cirkelredenering: als de bovenlokale regel slechts 14 centimeter toelaat, worden eigenaars net in de richting van dunnere afwerkingen geduwd. Het is dan weinig fair om precies dat resultaat vervolgens esthetisch af te straffen.

Daarnaast zijn er praktische bezwaren. Soms vreest men dat een vooruitspringende gevel het voetpad te smal maakt of latere werken aan riolering of nutsleidingen bemoeilijkt. Soms zijn die bezwaren terecht, maar te vaak worden zulke argumenten preventief of veralgemeend ingezet, zonder voldoende kennis van de concrete toestand ter plaatse. De vrees dat men niet meer aan de riolering zou kunnen, is bijvoorbeeld vooral een symptoom van een ander probleem: steden weten zelf niet altijd exact waar die riolering juist ligt.

In sommige gevallen proberen steden en gemeenten het rooilijndecreet zelfs te omzeilen, bijvoorbeeld door gevels gretig te beschermen als stadszicht of door in hun bouwverordening bijkomende regels in te voeren die buitenisolatie onmogelijk maken zodra het voetpad na die 14 centimeter smaller zou worden dan 1,20 meter – een regel die vooral toont dat ook vandaag al het voetpad niet aan de minimale breedte voldoet. Op papier laat Vlaanderen de ingreep toe, maar in de praktijk wordt dat recht lokaal weer ingeperkt.

Uitstel

De gevolgen zijn allerminst banaal. Wie zijn voorgevel niet langs buiten mag isoleren, is vaak aangewezen op binnenisolatie. Dat is zelden een gelijkwaardig alternatief. Binnenisolatie is duurder, complexer en bouwfysisch risicovoller. Ze verkleint de bruikbare binnenruimte en levert vaak minder performante resultaten op.

Wat een logische energiemaatregel had moeten zijn, wordt zo een moeilijkere, duurdere en minder aantrekkelijke ingreep – één die best enkel voor beschermd erfgoed gereserveerd wordt. Veel mensen stellen hun renovatie dan uit of zien er helemaal van af.

Elke woning die niet degelijk geïsoleerd raakt, blijft meer energie verbruiken dan nodig. Elke renovatie die wordt vertraagd, verhoogt de maatschappelijke kost van de transitie. Daarom moet het recht op buitengevelisolatie veel duidelijker worden verankerd.

Vlaanderen zou de toegelaten overschrijding van de rooilijn moeten verruimen tot 26 cm en tegelijk veel strikter moeten afbakenen in welke uitzonderlijke gevallen steden en gemeenten buitenisolatie nog kunnen weigeren.

In een energiecrisis is dat geen kwestie van smaak, maar van gezond beleid.

Ruben Baetens is manager van het KU Leuven Instituut voor Energie & Maatschappij. Friedl Decock is vennoot bij ingenieursbureau Daidalos Peutz. Dit opiniestuk verscheen eerder in de krant De Morgen.