Doorzoek volledige site
27 april 2015 | TIM JANSSENS

Slimme meters en smart thermostats: hype of onvermijdelijke (r)evolutie?

Slimme thermostaten laten je toe om je energieverbruik nauwgezet te monitoren en te sturen. Illustratie | Nest
“Slimme meters geven energieconsumenten snel waardevolle feedback, wat leidt tot positieve gedragsverandering en een rationeler verbruik,” aldus Heidi Lenaerts, Algemeen Directeur van Smart Grids Flanders. Illustratie | Telekom
Het reële energieverbruik van een woning is dankzij slimme meters en thermostaten ook op te volgen via apps. Illustratie | Telekom
Bij de Evohome zorgt een netwerkje dat wordt aangelegd tussen de centrale thermostaat en een serie elektronische koppen op de radiatorkranen ervoor dat je de temperatuur in meerdere ruimtes individueel kan aansturen. Illustratie | Honeywell
Aangezien EvoHome de temperatuur niet op één plek (klassieke thermostaten), maar op verschillende plekken in huis monitort, is onnodig energieverbruik uit den boze en kan de temperatuurregeling van woningen verder verfijnd worden. Illustratie | Honeywell
De Nest Learning Thermostat is een intelligent staaltje techniek met een knap design. Illustratie | Nest
Zoals de naam al doet vermoeden, trekt Nest lessen uit het verbruikspatroon van zijn eigenaars. Illustratie | Nest
Nest bevat activiteitssensoren die registreren of er al dan niet iemand in de woning aanwezig is. Indien niet, schakelt hij over op de afwezigheidsmodus. Illustratie | Nest

De toekomst van onze energievoorziening lijkt er niet altijd even rooskleurig uit te zien. Bovendien is de definitieve transitie naar een slim elektriciteitsnet nog niet meteen aan de orde. Google en Honeywell trokken alvast hun conclusies en ontwikkelden intelligente thermostaten waarmee gezinnen hun energieverbruik kunnen monitoren en optimaliseren. Het begin van een nieuw tijdperk of simpelweg een staaltje briljante marketing dat voorlopig weinig zoden aan de dijk brengt?

Slimme meters kan je op twee manieren implementeren: als integraal onderdeel van een slim elektriciteitsnet of als stand-alonetoepassing die het individueel verbruik opvolgt (en eventueel ook aanstuurt). Optie 1 is de ideale wereld, optie 2 de voorlopige realiteit. Vlaanderen is nog niet klaar voor smart grids, die meer vereisen dan alleen de integratie van slimme meters. Het concept is gebaseerd op twee fundamentele pijlers: data-uitwisseling en flexibiliteit. In een slim elektriciteitsnet wisselen distributienetbeheerders en (residentiële en industriële) consumenten informatie uit via innovatieve communicatietechnologieën. Via deze zogeheten slimme meters kunnen gebruikers hun verbruik in detail opvolgen en zullen ze in de toekomst zelfs kunnen inspelen op de conditie van het net en het actuele elektriciteitsaanbod – ‘slimme vraagsturing’, oftewel energie gebruiken wanneer ze voorradig is.

 

Positieve gedragsverandering

Smart grids zijn de toekomst, maar zullen dat voorlopig ook nog even blijven. Tal van obstakels staan een actief, vraaggestuurd netbeheer nog in de weg, en dus kunnen we ons afvragen of de (individuele) implementatie van slimme meters al zin heeft. “Absoluut,” vindt Heidi Lenaerts, Algemeen Directeur van Smart Grids Flanders. “Slimme meters geven energieconsumenten snel waardevolle feedback, wat leidt tot positieve gedragsverandering en een rationeler verbruik. Als je zoals in Nederland slimme meters aan de voordeur van woningen hangt, zullen mensen zich automatisch bewust worden van hun energieverbruik. En als je op die slimme meter dan ook nog eens een functie voorziet om automatisch alle lichten te dimmen en elektrische toestellen in stand-bymodus te zetten, dan kan dat op termijn wel degelijk een mooi verschil maken. Daarnaast maken slimme meters het mogelijk om elektrische toestellen vanop afstand aan te sturen (via een smartphone of webapplicatie) en bevorderen ze dus ook het levenscomfort. En last but not least: slimme meters bezorgen distributienetbeheerders een schat aan informatie: real time data inzake individuele verbruikspatronen en beschikbare energiehoeveelheden maken een efficiënte demand-responsepolitiek en slimme vraagsturing mogelijk. Helaas schuilen in dit laatste voordeel al meteen twee belangrijke barrières voor een snelle algemene introductie van slimme meters: enerzijds moet de enorme hoeveelheid beschikbare gegevens uit slimme meters (‘big data’) in werkbare syntheses en analyses vertaald worden en is er eerst en vooral nood aan een intelligent datamanagementmodel, anderzijds krijgen nutsbedrijven via slimme meters toegang tot heel wat vertrouwelijke informatie en zijn er nog heel wat normen en maatregelen nodig om de dataprivacy afdoende te kunnen waarborgen.”

 

België aarzelt

Technisch gezien is alles voorhanden om ons verouderd elektriciteitsnet om te toveren in een smart grid en om slimme meters op grote schaal in gebruik te nemen, maar uiteraard speelt ook de economische realiteit een rol. Weegt de meerwaarde van geïsoleerd gebruik op tegen de forse investering in een stimulerend beleid? De Belgische overheid oordeelt voorlopig dat dit niet het geval is. “Op 3 september 2012 moesten de Europese lidstaten een gemotiveerd standpunt innemen inzake de nationale uitrol van slimme meters. Zestien landen engageerden zich om tegen 2020 tachtig procent van hun meters te vervangen,” licht Heidi Lenaerts toe. “De kosten-batenanalyse voor de nationale uitrol van slimme meters viel in België (en zeven andere Europese lidstaten) echter negatief uit, en dus kiest ons land ervoor om ze voorlopig enkel te plaatsen op locaties waar ze een belangrijke meerwaarde vormen. Dit is jammer, maar tegelijk is het ook niet zo dat België resoluut ‘neen’ zegt. Onderzoeksprojecten als Linear tonen aan dat er wel degelijk interesse bestaat voor slimme meters. En gelukkig komen er meer en meer commerciële producten op de markt die inspelen op monitoring van verbruik en die mensen de kans geven om hun energieverbruik te optimaliseren.”

 

Nest

Een mooi voorbeeld van zo’n commerciële toepassing is de slimme thermostaat Nest (Google), een technologische innovatie die onlangs met veel bombarie geïntroduceerd werd. De Nest Learning Thermostat, zoals hij voluit heet, is een intelligent staaltje techniek met een knap design. Zoals de naam al doet vermoeden, trekt Nest lessen uit het verbruikspatroon van zijn eigenaars. Nadat je de thermostaat een tijdje manueel hebt bediend via een ronde metalen draaischijf, weet hij in principe voldoende om het functioneren van de verwarming automatisch aan te sturen op basis van je persoonlijke levensritme. Activiteitssensoren registreren bovendien of er al dan niet iemand in de woning aanwezig is. Dit moet ervoor zorgen dat gebruikers leren hoe ze energie moeten besparen – op de stijlvolle interface pronkt overigens een groen blaadje als dit het geval is. Een maandelijks energierapport geeft inzicht in het reëel verbruik. Daarnaast zet Nest ook maximaal in op comfort. Het toestel weet hoe lang het duurt om een ruimte op temperatuur te brengen en zorgt er automatisch voor dat de woonkamer al lekker warm is wanneer zijn baasjes thuiskomen. De thermostaat is via het wifinetwerk verbonden met het internet en is dus ook vanop afstand te bedienen via een app. Wie via Nest energie wil besparen, zal met andere woorden zelf aan de slag moeten met de gegevens en de feedback die de thermostaat tentoonspreidt.

 

EvoHome

Hoewel de leerfunctionaliteit en de aanwezigheidsdetectie van het door Lampiris verdeelde Nest behoorlijk uniek zijn, is het zeker niet het eerste product dat de naam ‘slimme thermostaat’ waard is. Haast elke energieleverancier biedt tegenwoordig slimme thermostaten aan. In 2012 pakte Electrabel bijvoorbeeld al uit met de Smart Energy Box, en onlangs raakte bekend dat EDF-Luminus voortaan de karaktervolle Philippe Starck-thermostaat aanbiedt. Recent lanceerde ook Honeywell een smart thermostat: EvoHome. Waar het ‘smart’-aspect van Nest eerder betrekking heeft op het ingebouwde leeralgoritme, zet EvoHome in op het samenspel met de verwarmingsinstallatie. Een netwerkje dat wordt aangelegd tussen de centrale thermostaat en een serie elektronische koppen op de radiatorkranen zorgt ervoor dat je de temperatuur in meerdere ruimtes individueel kan aansturen. Via een kleine centrale regelmodule met touchscreen kan je voor verschillende zones (maximum twaalf) een eigen verwarmingsprogramma instellen. Aangezien de temperatuur niet op één plek (klassieke thermostaten), maar op verschillende plekken in huis gemonitord wordt, is onnodig energieverbruik uit den boze en kan de temperatuurregeling van de woning in kwestie verder verfijnd worden. Ook de EvoHome garandeert dus een combinatie van energiebesparing en comfort, zeker omdat alles aan te sturen is via een app die zelfs toelaat om de klimaatregeling van woningen te programmeren op basis van de agenda-app in een smartphone of tablet. 

 

Conclusie

Aangezien integratie in een smart grid nog niet meteen aan de orde is, beperkt de meerwaarde van slimme meters en thermostaten zich vooralsnog tot de registratie van het reële energieverbruik. Zeker wie veel energie wil besparen, moet zelf lessen trekken uit de verzamelde gegevens. Anderzijds kan monitoring van het energieverbruik leiden tot een positieve gedragsaanpassing en tonen slimme thermostaten aan dat energiebewust leven wel degelijk te verenigen is met wooncomfort. Hoe dan ook blijft slimme vraagsturing echter toekomstmuziek en kan er van een resoluut ‘intelligente’ omgang met energie dus zeker nog geen sprake zijn. Heeft het dan wel zin om nu al slimme meters en thermostaten te installeren, of volstaat het voorlopig om simpelweg iets bewuster om te gaan met je energieverbruik? Aan u de keuze…

 

Dit artikel verscheen reeds eerder in Installatie & Bouw.