Doorzoek volledige site
09 juni 2016 | REDACTIEBUREAU PALINDROOM

Vraag het aan ...

Dat er nog heel wat vragen heersen over het wedstrijdverloop in België en alles wat daarbij komt kijken, mocht duidelijk wezen tijdens het Architectencongres. Zo kunnen we ons afvragen of een deelname aan een ontwerpwedstrijd überhaupt zinvol is. Of nadenken over hoe we ontwerpwedstrijden willen optimaliseren. En welke tip geef je aan iemand die zijn eerste wedstrijd aanvat? We schotelden deze vragen voor aan 10 architecten. 

WAAROM IS HET WEL/NIET ZINVOL OM ALS ARCHITECTENBUREAU AAN ONTWERPWEDSTRIJDEN DEEL TE NEMEN?

Bart Verheyen – STRAMIEN

Tijdens een ontwerpwedstrijd moet je steeds op korte termijn tot de essentie van een ontwerpvraagstuk doordringen. Het is bijgevolg een interessante testcase voor jezelf en voor je bureau om je eigen overtuiging en visie te toetsen aan een concrete ontwerpvraag waarmee ook andere bureaus bezig zijn. Dat zorgt ervoor dat er (minimaal) een platform of discussie ontstaat over de wedstrijdvoorstellen. Het moet dan wel effectief kunnen gaan over de essentie. Helaas beoordeelt een jury niet altijd de inhoud van een ontwerp. (Te) vaak gaat het om het beeld. Ook terugkoppeling naar én tussen de kandidaten is essentieel.

Danny Windmolders – Architectenbureau FCS

Het voornaamste doel van ontwerpwedstrijden is de kwaliteit van de bebouwde omgeving verhogen. Het is dus niet alleen zinvol om aan wedstrijden deel te nemen om werk te genereren, maar ook om deze ambitie mee waar te maken. Echter worden wedstrijden nogal eens misbruikt om de opdracht aan een goedkoop werkend architectenbureau  toe te wijzen en dit onder het mom van kwaliteit. Op basis van referenties en concepttekening(en) zou men ook al een oordeel moeten kunnen vormen, op voorwaarde dat de jury vakbekwaam en onafhankelijk is.

Hubert Bijnens – AROgroup-architectuur

Om tegenwoordig interessante en zelfs oninteressante opdrachten toe te wijzen - opdrachten worden immers niet langer meer gegund - hebben overheden en private ontwikkelaars de gewoonte ontwikkeld om architecten eerst te vragen gratis hun werk te doen om nadien met dat werk vaak respectloos om te gaan. Het ontwerp is de essentie van ons werk en dat moeten we gratis geven tijdens een wedstrijd. Vraag eens aan een notaris om gratis een proefacte op te stellen of aan een advocaat om een proefpleidooi te geven alvorens de opdracht finaal toe te wijzen …

Hugo Vanderstadt – Eco-Housing, Het Autonome Huis

Als je als architectenbureau projecten wil realiseren met grote maatschappelijke waarde, is een wedstrijd de enige goede formule. Dé voorwaarde is wel dat de evaluatie van het project objectief gebeurt op basis van de maatschappelijke relevantie. Daarom zijn er drie onafhankelijke jury’s nodig die elk een derde van de punten geven. Ten eerste een volksjury (de gebruikers), ten tweede een politieke jury (de financiers) en ten derde een professionele jury (architecten).

Karel de Mulder – A2D architects

Deelnemen aan architectuurwedstrijden is nuttig en noodzakelijk om projecten van grotere schaal en nieuwe programma’s te kunnen binnenhalen. Een wedstrijddeelname motiveert daarenboven het architectenteam. Soms leidt het ook tot het verwerven van projecten waar het ereloon niet zo sterk onder druk staat als in de gewone vrije markt.

Leo Van Broeck – BOGDAN & VAN BROECK

Enkel als de wedstrijd zinvol is en goed voorbereid. Is de projectdefinitie juist? Men kan geen goed antwoord geven op een foute vraag. Is de vergoeding correct in verhouding tot het gevraagde? Men zou voor het aspect 'zich wat investeren' niet lager mogen gaan dan 50% van een normaal ereloon. Een schetsontwerp (normaliter 10% van het ereloon) zou dus per bureau minstens 5% van een normaal ereloon moeten opleveren. Idem voor het voorontwerp. If you pay peanuts, you get monkeys. Maar ook het ambitieniveau telt: zetelen er voldoende competente mensen in de jury?

Lieven Achtergael – Architecten Achtergael

Deelname aan ontwerpwedstrijden is zeker zinvol omdat de meest interessante architectuuropdrachten worden gegund via wedstrijden.

Damiaan Vahoutte, Benny Govaert – Govaert & Vanhoutte

Soms is een deelname zinvol, soms niet. We zijn een relatief klein bureau (15 medewerkers) en hebben ook zonder wedstrijden een druk bestaan. Wedstrijden voor projecten waarvan we overtuigd zijn dat we een verschil kunnen maken en dat we een goede kans tot slagen hebben, vinden we altijd interessant.

Stijn Wille – Ingenieur Architect Stijn Wille

Het is zinvol omdat tijdens wedstrijdontwerpen nieuwe ontwerp- of andere inzichten opborrelen die de algemene ontwerpkwaliteit van een bureau ten goede komen. Meer dan bij reguliere projecten wordt bij wedstrijden tijd besteed aan het concept.

David Dhooge & Saar Meganck – Dhooge & Meganck Architectuur

Een architectuurwedstrijd is voor vele bureaus een manier om aan andersoortige of grootschaligere opdrachten te komen. Doordat de competitie speelt, worden architecten op scherp gesteld, waardoor de algemene kwaliteit van een project stijgt. Dat laatste punt is afhankelijk van de inschrijvers, maar evenveel van de jury en de onafhankelijkheid ervan.

 

FORMULEER 1 CONCRETE TIP OM DE PROCEDURE VAN ONTWERPWEDSTRIJDEN TE OPTIMALISEREN.

Bart Verheyen – STRAMIEN

De opdrachtgever (of de wedstrijdprocedure) moet beter begeleid worden. Vaak wordt er te veel gevraagd van de ontwerpers waardoor de investering ten opzichte van de slaagkans onhoudbaar groot wordt. Een verloop van de wedstrijd in twee fases is alvast een pluspunt. Daarnaast moeten er én een duidelijke omschrijving én een beperking zijn van het in te dienen materiaal, dat een ervaren en vakkundige jury vervolgens beoordeelt.

Danny Windmolders – Architectenbureau FCS

Er worden momenteel verschillende uiteenlopende procedures gevolgd. De meeste opdrachtgevers kiezen voor de goedkoopste formule (duurste formule voor de architecten), wat leidt tot gratis wedstrijden. Men zou moeten komen tot één gestandaardiseerde procedure; met twee fases (selectie en wedstrijd), én een vergoeding voor de geleverde prestaties.

Hubert Bijnens – AROgroup-architectuur

Een ontwerpwedstrijd zou steeds in twee fasen moeten verlopen. De eerste fase omvat de keuze van een zeer beperkt aantal kandidaten uit de gestelde kandidaturen. In de tweede fase werken deze 3 tot 5 bureaus hun ontwerp verder uit mits een forfaitair voldoende hoog budget voor het gepresteerde werk. Dat zou een percentage kunnen zijn van de ramingskost. Bouwheren die willen kiezen uit verschillende gepersonaliseerde ontwerpen, zullen daarvoor moeten betalen.

Hugo Vanderstadt - Eco-Housing, Het Autonome Huis

De preselectie is nu te veel en eenzijdig gebaseerd op ervaring en omzet. Om te voorkomen dat de preselectie de grote bureaus te veel bevoordeelt, is het  van belang dat iedereen kan deelnemen aan een voorafgaande ideeënwedstrijd. Voor het gekozen project moet dan eventueel verplicht een partner gekozen worden die ervaring heeft met dergelijke grootschalige projecten. Met andere woorden: we moeten de conceptiefase loskoppelen van de realisatiefase.

Karel de Mulder – A2D architects

Beperk het aantal deelnemers in de wedstrijdfase en breng het in te leveren product terug tot de essentie.

Leo Van Broeck – BOGDAN & VAN BROECK

Meer inzetten op visie en concept, minder op papierwerk en op juridische aspecten. Dus minder defensief geformuleerde en veeleer op ambitieniveau toegesneden wedstrijdbestekken. Maak een centrale Vlaamse database met portfolio's (ook gebruikt door de bouwmeester) en stop met concrete domme referentiefiches op te vragen. Beperk het papierwerk in fase 1.

Lieven Achtergael – Architecten Achtergael

Opdrachtgevers moeten hun dossiers beter voorbereiden.

Damiaan Vahoutte, Benny Govaert – Govaert & Vanhoutte

Laat ontwerpen anoniem indienen zodat de jury een blind tasting moet ondergaan. Alleen op deze manier kan je onpartijdig en los van alle politiek de juiste keuzes maken als jury.

Stijn Wille – Ingenieur Architect Stijn Wille

Deelnemers aan ontwerpwedstrijden moeten verplicht vergoed worden voor hun werk.

David Dhooge & Saar Meganck – Dhooge & Meganck Architectuur

Vraag minder specifieke referenties op maat van het project want daardoor vallen veel bureaus vaak onmiddellijk uit de boot, ondanks hun kwaliteit of competentie. Het is niet omdat een bureau nog geen drie gelijkaardige referenties met uitvoeringsattesten kan voorleggen, dat het daarom de opdracht niet kwalitatief kan uitvoeren. Daardoor zet je veel bureau buitenspel, waardoor steeds dezelfde bureaus hetzelfde programma realiseren.  Stel duidelijke doelstellingen (deliverables) en bied een billijke vergoeding voor de gevraagde prestaties aan.

 

WELKE TIP ZOU U GEVEN AAN EEN JONGE ARCHITECT DIE VAN PLAN IS OM VOOR HET EERST DEEL TE NEMEN AAN EEN ONTWERPWEDSTRIJD?

Bart Verheyen – STRAMIEN

Ga tot de essentie, maar doseer zowel je aantal deelnames als je energie.

Danny Windmolders – Architectenbureau FCS

Neem deel aan een wedstrijd voor een kleinschalig project, wat binnen de eigen capaciteiten valt. Bijkomend: als het ereloon een criterium is, dien dan een gebruikelijk en gangbaar ereloontarief in.

Hubert Bijnens – AROgroup-architectuur

Kies voor een ontwerp dat past binnen de capaciteit en de competentie van jouw kantoor. Het is niet altijd een geschenk, noch voor de bouwheer, noch voor de architect, om een opdracht te krijgen waar de architect niet klaar voor is. Groeien moet natuurlijk kunnen maar springen in het onbekende heeft reeds veel ellende voortgebracht. Een ontwerpwedstrijd winnen is één zaak, het ontwerp realiseren iets anders.

Hugo Vanderstadt - Eco-Housing, Het Autonome Huis

Contacteer een groot studiebureau en zeg dat je al het werk voor het voorontwerp zelf zal doen. Als je de wedstrijd wint, geef je de uitvoering vervolgens grotendeels in handen van het studiebureau. 

Karel de Mulder – A2D architects

Lees goed en herhaaldelijk het programma van eisen en de gestelde vraag.

Leo Van Broeck – BOGDAN & VAN BROECK

Hou rekening met de vorige twee vragen. Doe nooit gratis werk en probeer geen werk binnen te halen door goedkoop te zijn qua ereloon.

Lieven Achtergael – Architecten Achtergael

Kies een wedstrijd binnen jouw capaciteit. Omring je met goede professionele partners.

Damiaan Vahoutte, Benny Govaert – Govaert & Vanhoutte

Bekijk goed de spelregels en wie er in de jury zetelt. Weeg eerst je kansen af.

Stijn Wille – Ingenieur Architect Stijn Wille

Niet twijfelen, maar "If you're going to try, go all the way. Otherwise, don't even start."

David Dhooge & Saar Meganck – Dhooge & Meganck Architectuur

Laat je niet afleiden door het gegeven van de wedstrijd. Maak een persoonlijk project, wie er ook meekijkt of meespeelt. Ontwikkel een eigen, onderbouwde visie en formuleer die zo helder mogelijk. Vergeet niet dat er vaak ook leken in de jury zetelen.