Doorzoek volledige site
29 oktober 2020 | ANKE HENROTTE

Ambachtelijke ringovenstenen van Wienerberger sieren voorgevel PXL MAD

Illustratie | Stijn Bollaert
Illustratie | Stijn Bollaert
Illustratie | Stijn Bollaert
Illustratie | Stijn Bollaert

Niet alleen in het nieuwe schoolgebouw van PXL MAD is er plaats voor kunst. Ook in de architectuur schenkt a2o-architecten aandacht aan artisanaal werk. Zoals je al kon vernemen in de podcast die architectura.be maakte over PXL MAD is de voorgevel van de kunstschool opgebouwd uit ambachtelijk vervaardigde bakstenen van bouwmaterialenproducent Wienerberger. De stenen werden geproduceerd in de kolengestookte ringoven van hun fabriek in Maaseik. Dat artisanale productieproces maakt ze stuk voor stuk uniek.

Het is niet de eerste keer dat a2o kiest voor de artisanale gevelstenen van Schouterden uit Maaseik. Ook in het crematorium Stuifduin in Lommel viel de keuze op deze ambachtelijke ringovensteen.

“We hebben bewust gekozen voor een heel sobere materialiteit”, legt architect Wout Sorgeloos uit, “zowel binnen als buiten. We hanteren slechts drie gevelmaterialen: baksteen, beton en roestkleurig schrijnwerk. De baksteen springt uiteraard in het oog. Het is een heel bijzondere, ambachtelijke baksteen die perfect past bij de kunstschool, waar ook heel ambachtelijk gewerkt wordt.”

Maar niet alleen het ambachtelijke productieproces van de bakstenen is uniek. Het specifieke metselverband van de voorgevel is eveneens markant. “We hebben gewerkt met stenen in twee verschillende formaten: het BNF-formaat (235 x 115 x 70 mm) en het Schouterden-formaat (256 x 90 x 43 mm)”, vertelt Rudi Gorissen, sales manager bij Wienerberger Belgium. “De stenen in Schouterden-formaat installeerden we horizontaal, waardoor ze als het ware uit de voorgevel springen. Daarbovenop plaatsen we de BNF-stenen op hun kant. Zo werd in één keer een hoogte van 115 mm bereikt.”
 

Artisanaal proces

De kolengestookte ringoven in Maaseik is de laatste van haar soort in de Benelux. Zonde, want ze biedt zoveel meer mogelijkheden dan een moderne tunneloven. “Zo’n tunneloven bedient men volledig met de computer. De persoon achter de computer bepaalt wat er met het vuur gebeurt. Op die manier ontstaat er in elke lading ongeveer hetzelfde beeld”, legt Gorissen uit. “Bij een ringoven daarentegen is het bakproces volledig artisanaal. In de gesloten ovaalvormige ringoven in Maaseik gaan niet de stenen, maar het vuur zich verplaatsen. De hoeveelheid kolen die de stoker toevoegt, bepaalt hoe het bakproces verloopt.”

Zowel dat bakproces als de manier waarop de stenen in de oven gestapeld zijn, bepalen het uitzicht van de bakstenen. “De handmatige stapeling bepaalt hoe de kolen vallen. De hoeveelheid kolen zegt dan weer hoe hard het vuur brandt”, zegt Gorissen. “Aan de zijkant van de oven vinden we bijvoorbeeld rode stenen, terwijl goed doorbakken paarse stenen eerder in het midden liggen. Wanneer we hier en daar ook nog eens kolen toevoegen om wat aanslag te veroorzaken, ontstaan unieke bakstenen die onvergelijkbaar zijn.”

Na een bakproces van veertien tot achttien dagen openen fabrieksarbeiders elke dag twee ovenkamers waarna de gebakken stenen in een aparte hal handmatig worden gesorteerd. “Binnen die grote hoop stenen gaan we onze standaardstenen uitsorteren. Voor de fabriek in Maaseik is dat bijvoorbeeld onder andere de zogenaamde Paarsblauw. Deze manuele uitsortering moet voldoen aan het gedeclareerde referentiepaneel en mag enkel dan als Paarsblauw verkocht worden. Ook dit is dus een artisanaal proces”, aldus Gorissen.

 

Zoeken naar beleving

Het vervaardigen van ambachtelijke bakstenen is echter behoorlijk prijzig en daarbovenop ook nog eens erg arbeidsintensief. Zit er nog wel toekomst in deze manier van produceren? Gorissen twijfelt daar niet aan. “Wanneer we de juiste mensen bereiken - architecten die op zoek zijn naar een beleving in plaats van enkel een kleur - worden de artisanale stenen wel verkocht. Dat is de afgelopen jaren reeds gebleken in verschillende projecten. Denk maar aan PXL MAD”, besluit hij.

 

Dit artikel werd geschreven op basis van de podcast die architectura.be uitbracht over PXL MAD School of Arts in Hasselt. De podcast kan je hier beluisteren.

De architectura.be Podcast kwam tot stand dankzij volgende parters: KUBUS, partner in BIM voor ARCHICAD, Solibri & BimCollab. Assiver, verzekeringsmakelaar gespecialiseerd in polissen voor architecten. En VELUX, partner in daglichtoplossingen.