Doorzoek volledige site
16 november 2020 | FILIP CANFYN

Steen & Been: Vaccin

Salk Institute for Biological Studies, San Diego, VS Illustratie | Wikimedia Commons / TheNose

Onze huiscolumnist Filip Canfyn is goed bezig: opnieuw slaagt hij er in onwaarschijnlijke linken te leggen, dit keer tussen Louis Kahn, Peter Mertens en een virus. Van architectuur naar lessen uit het verleden, als het ware.

Ik herinner me die sensatie nog als de dag van gisteren. Ik voel weer hoe architectuur oneindigheid wordt, hoe beton natuursteen wordt, hoe stilte mystiek wordt. Ik sta in 2006 middenin het Salk Institute for Biological Studies in La Jolla, nabij San Diego. Begin jaren zestig vraagt bouwheer Jonas Salk architect Louis Kahn een gebouw te ontwerpen “waar men Picasso zou kunnen ontvangen”. Salk wil van Kahn de stimulerendste onderzoekstempel ter wereld krijgen om de briljantste creatieve breinen aan te kunnen trekken. En het wordt een meesterwerk in beton, teak en roestvrij staal, dat zich onder 45° kraagt rond een grijzig wit zen-plein met een smalle centrale waterstreep, die naar de oceaan en de eeuwigheid schrijdt. Bijna loopt het mis wanneer bouwheer en architect zo opgaan in hun gedeelde euforie dat ze niet merken dat tijd en budget rampzalig opraken. Het Salk Institute gaat compromisloos over ultieme architectuur en staat immer voor Louis Kahn op zijn best.
 

"Bijna loopt het mis wanneer bouwheer en architect zo opgaan in hun gedeelde euforie dat ze niet merken dat tijd en budget rampzalig opraken. Het Salk Institute gaat compromisloos over ultieme architectuur en staat immer voor Louis Kahn op zijn best."


Ik moet aan die herinnering denken wanneer Peter Mertens in zijn vlot leesbaar pamflet ‘Ze zijn ons vergeten’ (EPO, 2020) dezelfde Jonas Salk (1914-1995) opvoert. Deze eminente viroloog begint in 1948 aan zijn zoektocht naar een vaccin tegen polio, een bijna onbehandelbare en zeer besmettelijke ziekte, die overgedragen wordt door hoesten, niezen en direct contact. (Gaat er al een lichtje branden?) In 1954 kan Salk één miljoen schoolkinderen, de polio pioneers, een testinenting geven en in 1955 komt het mirakelproduct op de markt. Vanaf 1960 wordt een poliovaccinatie wereldwijd verplicht en verdwijnt de ziekte langzaam maar zeker. Peter Mertens vertelt dit verhaal omdat Salk weigert een patent te nemen op zijn uitvinding: “Het volk heeft het patent. Er is dus geen patent. Kan je de zon patenteren?” Die principiële altruïstische houding maakt het vaccin betaalbaar op grote schaal voor iedereen en een vreselijke ziekte kan een definitieve halt toegeroepen worden.

Jonas Salk is vijfentwintig jaar dood en draait zich nu om in zijn graf wanneer hij ziet hoeveel lessen de nonchalante maatschappij, de voorzichtige politiek en de big pharma  uit zijn verhaal trekken. (Nù gaat er toch een lichtje branden?)