Doorzoek volledige site
03 december 2020 | LIESBETH VERHULST

FACTCHECK. Veroorzaken groene gevels in China muggenplaag?

Illustratie | PCS
Groene gevel in Parijs Illustratie | arch. Filip Dobbels

Onlangs bereikte de redactie van architectura.be een opmerkelijke reportage van France TV. Een woonproject in de Chinese stad Chengdu zou amper twee jaar na oplevering verlaten zijn door de bewoners omwille van een muggenplaag. De oorzaak: overwoekerende planten op de balkons. Gezien groene gevels ook in ons land in opmars zijn, leek het ons opportuun om dit verder te onderzoeken. We gingen we ten rade bij het WTCB. Daar kregen we een klaar en duidelijk antwoord: groene wanden verhogen het aantal muggen niet, en in ons land (en daarbuiten) is er ook geen enkel voorbeeld van bekend. Groene gevels bieden net een meerwaarde gezien ze de biodiversiteit en de luchtkwaliteit bevorderen. Wel wijst het WTCB op het belang van een doordacht ontwerp en onderhoudsplan.

Allereerst stelden we ons de vraag in hoeverre de informatie over het Chinese woonproject uit de Franse reportage betrouwbaar is. Uit de bewuste reportage en uit andere nieuwsbronnen (The Global Times, Getty Images,...) valt niet met zekerheid te achterhalen waarom dit woonproject in het Chinese Chengdu verlaten zou kunnen zijn. Andere recente foto’s tonen in ieder geval aan dat de Franse reportage sterk overdreven is en de gebouwen niet helemaal overwoekerd zijn door planten, al is er duidelijk wel een onderhoudsbeurt nodig.

Strikt genomen gaat het hier ook niet over groene gevels, waarbij vegetatie vanuit de bodem tegen een muur naar boven groeit. Het zijn ook geen LWS (Living Wall Systems), waarbij vegetatie m.b.v. een hulpstructuur tegen een muur bevestigd wordt (en voorzien wordt van een irrigatiesysteem). Het zijn in essentie plantenbakken (mini-daktuinen) geïntegreerd op balkons zoals relatief vaak voorkomt. Het bijzondere aan deze toepassing is het grote aantal en het zeer ruime formaat van de plantenbakken en de vegetatie, en de doorgedreven toepassing op alle balkons, waardoor het effect ontstaat van een sterk begroend gebouw. Het concept is vergelijkbaar met het gekende en succesvolle Bosco Verticale in Milaan van Stefano Boeri. In China zijn diverse gelijkaardige projecten ontstaan, geïnspireerd op het werk van Europese architecten als Boeri en Vincent Callebaut.

“Als onderhoud ontbreekt of wegvalt is het normaal dat de vegetatie z’n gang gaat en er na enige tijd ‘een jungle’ zou kunnen ontstaan. Dit ligt niet aan het concept van gevelgroen, maar aan een gebrek aan onderhoud”, klinkt het stellig bij het WTCB.

 

Muggen en groene gevels

Dan blijft nog de vraag of dergelijke beplante gebouwen een muggenplaag kunnen veroorzaken. Daarvoor moeten we eerst meer weten over muggen. Muggen leggen namelijk eitjes op een wateroppervlak dat minstens een week stilstaat. Hun larven kunnen zich daar dan verder in ontwikkelen. Vochtige grond (of substraat) volstaat dus niet voor de voortplanting van muggen. Er moet altijd een rustig wateroppervlak aanwezig zijn, gedurende een voldoende lange periode en laat dat nu net niet aan de orde zijn bij groene wanden die per definitie verticaal aan muren worden bevestigd en water door de zwaartekracht snel afgevoerd wordt.

 

“Het is belangrijk om dit op te volgen en het effect van groengevels en groen in stedelijke gebieden op steekmuggen te onderzoeken. De groengevels zoals ze ik ze ken in België lijken me minder geschikt als broedplaatsen voor muggen, daar er geen plasjes water zijn. Muggen leggen hun eitjes niet in vochtig substraat maar op of juist boven het wateroppervlak”, aldus prof. Wim Van Bortel, muggenexpert bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde.


Zowel bij grondgebonden gevelgroen als bij Living Wall Systems is stilstaand water heel uitzonderlijk, door het concept van gevelgroen. “Water afkomstig van neerslag of irrigatie kan het substraat bevochtigen tot saturatie (voor zover het niet meteen van de groene wand afstroomt door de bladeren van de planten). Bijkomend water zal niet meer opgenomen worden en van de gevel afstromen. Om die reden wordt trouwens aangeraden om een goot te voorzien onderaan de groende wand als deze zich boven een plaats bevindt waar afdruppelend water hinderlijk kan zijn (zoals boven een deur, een parking, een binnenruimte, …)”, klinkt het bij het WTCB.

Dat groene gevels geen broedplaatsen zijn voor muggen, wordt ook aangegeven door professor Wim Van Bortel, muggenexpert bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde: “Het is belangrijk om dit op te volgen en het effect van groengevels en groen in stedelijke gebieden op steekmuggen te onderzoeken. De groengevels zoals ze ik ze ken in België lijken me minder geschikt als broedplaatsen voor muggen, daar er geen plasjes water zijn. Muggen leggen hun eitjes niet in vochtig substraat maar op of juist boven het wateroppervlak”, klinkt het aldaar.  


FACT: groene gevels verhogen het aantal muggen niet

De conclusie is duidelijk: groene wanden zijn geen broedplaats voor muggen en verhogen dus het aantal muggen niet. Noch de planten, noch de substraten van groene wanden trekken muggen aan. Wel is het van belang om het irrigatiesysteem zo te ontwerpen dat er geen stilstaand water kan ontstaan in contact met de buitenomgeving, m.a.w. toegankelijk voor muggen. Ook onderhoud is cruciaal maar dat is het geval voor elke tuin, park of dakgoot en is niet eigen aan groene wanden.
 

“Muggen zijn in vele landen een groot probleem omwille van de ziekten die ze overbrengen, een probleem dat enkel uitbreidt omwille van de opwarming van het klimaat en internationaal transport. In sommige landen zal bij ontwerp en onderhoud van verticaal groen en dakgroen een actieve preventie of actief beheer aangewezen zijn. In ons land is er op vandaag geen enkel probleem, maar het is nuttig om reeds te anticiperen op de toekomst, bijvoorbeeld door innovaties."


Het WTCB wijst er verder op dat er in ons land heel wat realisaties zijn met groene wanden waar nog nooit melding is geweest van een probleem met muggen. Bij proefwanden van het WTCB en PCS (Proefcentrum voor Sierteelt)  zijn bovendien nooit problemen met muggen vastgesteld. Ook het Bosco Verticale in Milaan - met een gelijkaardige integratie van groen op de balkons als in het Chinese Chengdu – is al zes jaar onafgebroken en volledig bewoond.

“Muggen zijn in vele landen een groot probleem omwille van de ziekten die ze overbrengen, een probleem dat enkel uitbreidt omwille van de opwarming van het klimaat en internationaal transport. In sommige landen zal bij ontwerp en onderhoud van verticaal groen en dakgroen een actieve preventie of actief beheer aangewezen zijn. In ons land is er op vandaag geen enkel probleem, maar het is nuttig om reeds te anticiperen op de toekomst, bijvoorbeeld door innovaties. Hou er dus voortaan mee rekening bij ontwerp en de uitvoering van groene wanden, maar ook van gebouwen en landschappen in het algemeen. Aandacht voor een aantal eenvoudige ontwerpregels kan veel overlast voorkomen. De leidraad is daarbij om open, stilstaande wateroppervlakken (groot of klein) in de buurt van bewoning te vermijden”, laat het WTCB optekenen.

Anderzijds is paniekzaaierij absoluut niet nodig, de meeste rioolputjes doorheen een stad vormen een veel grotere waterbron voor muggenpopulaties. Groene wanden verhogen het aantal muggen niet.

De muggenplaag in Chengdu is vermoedelijk te wijten aan een slecht waterbeheer in de terrassen en/of de vegetatie, voortvloeiend uit slecht ontwerp, uitvoering en/of beheer. De vegetaties op de terrassen vormen an sich geen enkel probleem, wel bepaalde onvolkomenheden in het irrigatiesysteem (stilstaand water, toegankelijk voor muggen), in combinatie met een gebrek aan onderhoud. Het feit dat de planten goed groeien en het gebouw in Chengdu “overwoekeren” is eigenlijk een teken dat dergelijke groene gebouwen perfect realiseerbaar zijn. En mits goed onderhoud, weloverwogen plantenkeuze en goede opbouw met kwalitatieve materialen kan het zeker een succes zijn.

In twee volgende artikels geeft het WTCB praktische aandachtspunten en tips mee over het ontwerpen van een goed irrigatiesysteem (lees hier) en het onderhoud van groene gevels (lees hier).
 

Dit artikel is tot stand gekomen dankzij de bijdrage van ir.-arch. Filip Dobbels (WTCB) in overleg met de wetenschappelijke partners van het onderzoeksproject TETRA Wonderwalls. Met dank aan: prof. Siegfried Denys (UAntwerpen), dr. Bruno Gobin, dr. ir. Sandy Adriaenssens (PCS - Proefcentrum voor Sierteelt), prof. Luc de Bruyn (muggenexpert INBO), prof. Wim Van Bortel (muggenexpert ITG - Instituut voor Tropische Geneeskunde) en dr. ing. Joris Van Herreweghe (WTCB).