Doorzoek volledige site
08 december 2020 | ARCHITECTURA.BE

Architecten zien toekomst in circulair bouwen

Architectura.be en Redactiebureau Palindroom voerde een grootscheeps onderzoek uit naar het communicatiegedrag van architecten. Het thema circulair bouwen sluit niet meteen aan bij de scope van ons onderzoek, maar omdat het zo actueel is en omdat we met Circubuild ons eigen project opgestart hebben rond circulair bouwen, vonden we het zonde om niet bij de architecten te polsen in hoeverre ze vertrouwd zijn met en geïnteresseerd zijn in circulair bouwen. De enquête toont aan dat circulair bouwen steeds meer evolueert van de theorie naar de praktijk. Ongeveer een architect op drie beweert dat hij al minstens één keer de principes van circulair bouwen heeft toegepast. 18% heeft het zelfs al meerdere keren toegepast.

60% van de architecten heeft nog geen ervaring met circulair bouwen, maar beweert toch de basisprincipes onder de knie te hebben. Slechts 7% moet toegeven dat hij of zij er al wel eens van gehoord heeft, maar er weinig of niets van afweet. Het merendeel van de architecten is van plan om zich (nog
verder) te verdiepen in circulair bouwen. 43% wil daar absoluut werk van maken, een bijna even groot percentage is daar eveneens toe bereid, maar heeft nog geen concrete plannen in die richting. Slechts 16% ziet er geen heil in om het circulair bouwen onder de knie te krijgen. 12% bij gebrek aan tijd, 4% omdat hij of zij het niet nodig vindt.
 

Veertigers het meest begaan met circulair bouwen, zestigplussers het minst

De wil om meer in te zetten op circulair bouwen is aanwezig bij alle leeftijdscategorieën, maar toch zien we wat dit betreft significante verschillen als we de antwoorden van de verschillende generaties naast elkaar leggen. De veertigers zijn duidelijk het meest begaan met circulair bouwen en hebben er ook de meeste ervaring mee. Bijna de helft van deze leeftijdsgroep heeft al een of meer circulaire projecten in de portefeuille en de wil om zich hier verder in te verdiepen is eveneens het grootst bij deze leeftijdsgroep.

Daarna komt de jongste generatie (veertig jaar of jonger), die iets meer ervaring heeft dan de vijftigers. De oudste generatie architecten (zestig jaar of ouder) is duidelijk het minst vertrouwd met circulair bouwen, maar toch wil ook circa twee derde van deze groep zich er nog meer in verdiepen – een groot aandeel als je weet dat deze architecten toch niet meer zo lang actief zullen blijven. Een derde van deze leeftijdsgroep is niet van plan om zich er nog in te verdiepen. Niet omdat ze het niet nodig vinden, maar wel vanwege een gebrek aan tijd.


Antwerpse en Oost-Vlaamse architecten staan het verst

Antwerpse architecten en in iets mindere mate Oost-Vlaamse architecten hebben de meeste ervaring met circulair bouwen en zijn ook het meest geneigd om zich er nog verder in te verdiepen. Van de Antwerpse architecten heeft al meer dan 47% ervaring met circulair bouwen. Bij de Oost-Vlaamse architecten ligt dat percentage op 45%. Limburg bevindt zich in de middenmoot met 32%. Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen hinken duidelijk achterop. Het valt op dat de provincies met het meeste ervaring ook de provincies zijn waar de architecten zich nog meer in de problematiek willen verdiepen. Dat lijkt erop te wijzen dat circulair bouwen naar meer smaakt bij architecten die er ervaring mee hebben.

 

Eenmansbureaus hinken voorlopig achterop

De grootte van het bureau speelt een belangrijke rol als het over circulair bouwen gaat. Van de eenmansbureaus heeft slechts 14% ervaring met circulair bouwen, terwijl dat bij bureaus van vijftig personen of meer 86% is. De ervaring met circulair bouwen is duidelijk minder groot bij eenmansbureaus en in iets mindere mate bij bureaus tot vijf werknemers. Bij bureaus vanaf vijf werknemers stijgt de ervaring met circulair
bouwen heel sterk ten opzichte van de kleinere bureaus. Toch is het niet zo dat je mag stellen dat bureaus meer ervaring hebben met circulair bouwen naarmate ze groter zijn. Bureaus met vijf tot tien werknemers (73% ervaring) scoren zelfs beter dan bureaus met elf tot vijftig medewerkers (47% ervaring). Bij de echt grote bureaus met meer dan vijftig werknemers zien we dan weer een enorme piek met 86%.

Bij de kleine bureaus tot vijf werknemers is de ervaring met circulair bouwen nog beperkt, maar de wil om zich erin te verdiepen is er wel degelijk. Ongeveer 80% van deze architecten geeft aan dat ze zich in de toekomst meer wilt toeleggen op circulair bouwen. Bij de grotere bureaus ligt die ambitie nog hoger, met scores die variëren van 86 tot 95%.
 

Circulair bouwen meer in trek bij utiliteitsbouw- dan bij woningbouwarchitecten

Vaak wordt de vraag gesteld of circulair bouwen haalbaar is voor particuliere woningen. Veel voordelen van circulair bouwen manifesteren zich sterker wanneer er een zekere schaal en repetitiviteit in het project vervat zit, en dat is vaker het geval in de utiliteitbouw dan in de woningbouw. Daarom hoeft het ook niet te verwonderen dat architecten die hoofdzakelijk actief zijn in de utiliteitsbouw meer ervaring hebben met circulair bouwen en dat ze zich er in de toekomst ook meer op willen toeleggen.

Het verschil met woningbouwarchitecten is er zeker, maar is niet zo groot als velen zouden verwachten. Ook bij architecten die vooral actief zijn in de woningbouw heeft 30% al ervaring met circulair bouwen en wil meer dan 80% er zich nog verder in verdiepen. Het is dus zeker niet zo dat woningontwerpers hun neus ophalen voor circulair bouwen. Integendeel! Dat blijkt ook uit het feit dat slechts 5% van deze groep zich niet wil toeleggen op circulair bouwen omdat ze het niet nodig vinden.

Circulair bouwen is dus meer in trek in de utiliteitsbouw dan in de woningbouw, maar we vroegen ons af of er binnen de brede ‘range’ van utiliteitsbouw sectoren zijn die meer of minder openstaan voor circulair bouwen. Dat blijkt wel degelijk het geval te zijn.

We vroegen de architecten wie hun belangrijkste opdrachtgever was. Ze konden twee antwoorden aankruisen in een reeks van zeven. Als we de antwoorden op deze vraag matchen met de antwoorden rond circulair bouwen, krijgen we zicht op de sectoren waarin circulair bouwen op dit moment het best ingeburgerd is. Zoals te verwachten was en zoals eerder al aangestipt werd, heeft de particuliere woningbouw nog een duidelijke achterstand
op de andere sectoren, maar toch zien we ook hier dat 22% al ervaring heeft met circulair bouwen en dat 79% zich er nog verder in wil verdiepen. Bemoedigende cijfers voor de toekomst van circulair bouwen in de woningbouw.

Architecten die actief zijn in de zorgsector en de scholenbouw zijn momenteel het meest vertrouwd met circulair bouwen en bij hen is de wil om de thematiek nog meer onder de knie te krijgen het grootst. Hierbij kan je je echter wel de bedenking maken of dit te wijten is aan de sector of de grootte van het bureau. Het zijn immers vooral grote bureaus die ziekenhuizen en scholen ontwerpen en zij zijn sowieso meer begaan met circulair bouwen.

De cijfers van de architecten die werken voor de overheid en sociale huisvestingsmaatschappijen zijn ook redelijk hoog. Veel circulaire projecten die nu al afgerond of lopende zijn, waren immers pilootprojecten van de overheid. Het valt inderdaad te verwachten dat de overheid haar rol van katalysator blijft
spelen en meer gelijkaardige experimentele projecten zal opstarten. Als de overheid echt een voorbeeld wil stellen inzake circulair bouwen, doet ze er goed aan de aanbestedingsprocedures aan te passen en de duurzaamheid en de circulariteit meer te laten doorwegen bij openbare aanbestedingen.
Enkel zo zal circulair bouwen, ook los van proefprojecten, definitief doorbreken in de bouwprojecten van de overheid.

De score van architecten in de projectontwikkeling zit op hetzelfde niveau als die van de sociale woningbouw en de overheid. Een teken dat ook projectontwikkelaars oog krijgen voor de voordelen van circulair bouwen. De sector die na de particuliere woningbouw het laagst scoort, is die van de bedrijfsgebouwen. Goed nieuws is wel dat ook het merendeel van deze architecten in de toekomst sterker wil inzetten op circulair bouwen.

 

Dit artikel is een fragment uit het whitebook dat Redactiebureau Palindroom heeft uitgebracht over de resultaten van een enquête waarin zowel de eigen communicatie van architecten (website, social media, fotografie,….) als de communicatie naar architecten (vakbladen, websites, beurzen,…) onder de loep genomen werden. Verder werden ook vragen gesteld rond de visie op en ervaring met labels, circulair bouwen en BIM. Geïnteresseerd in deze publicatie? Je kan het whitebook hier downloaden.