Doorzoek volledige site
07 januari 2021 | RIK NEVEN

Rik Neven: 'Laat ons in 2021 nog meer fouten uit het verleden rechtzetten'

Dezelfde locatie voor en na het droogleggen van de Jeker. Waar een wil is, kan een weg weg Illustratie | Bram Goots

Wat hebben het openleggen van de Jeker, de Groene Delle, de Hasseltse bouwstop, circulair bouwen, de Wetstraat en de Limburgse wolven met elkaar gemeen? Stuk voor stuk zijn het voorbeelden van hoe we er in geslaagd zijn of ten minste een poging ondernemen om fouten uit het verleden recht te zetten. Hopelijk gaan we in 2021 op dat elan verder. Dat schrijft Rik Neven, zaakvoerder van architectura.be, in zijn nieuwjaarscolumn. 

1)     Openlegging van de Jeker

Op LinkedIn zag ik een post van studiebureau Sweco passeren et een voor- en nafoto van Bram Goots van de openlegging van de Jeker in Tongeren. Knap! Zelden een beeld gezien waarin de positieve impact van een (steden)bouwkundige ingreep zo sterk tot zijn recht komt. Waar tot vorig jaar auto’s reden of parkeerden, stroomt nu opnieuw de Jeker en werd een flaneerzone gecreëerd waar de Tongenaren weer kunnen genieten van de opengelegde stroom en van het uitzicht op hun begijnhof. Bovendien vormt de Jeker ook een ideale buffer tegen overstromingsgevaar en brengt hij nieuw waterleven in Tongeren. Moedige beslissing van het Tongers stadsbestuur. Om het met een citaat te zeggen uit het boek Zwerfruimte (zie verderop): Waar een wil is, kan een weg weg. 

Prachtig project. Maar de opdrachtgevers en ontwerpers hebben het warm water niet opnieuw uitgevonden. In eerste instantie hebben ze vooral een fout uit het verleden rechtgezet. Enkele decennia geleden was vooruitgang en investeren in infrastructuur vooral synoniem van meer ruimte voor auto’s. Vanuit die gedachte werd de Jeker overwelfd zodat er een nieuwe weg kon aangelegd worden. Gelukkig komt men nu tot betere inzichten. En heeft men de moed gehad om fouten uit het verleden recht te zetten. Dit project is zeker zeker geen alleenstaand geven. Hieronder nog enkele voorbeelden uit het voorbije jaar of decennium waarbij men fouten uit het verleden rechtzet of tracht recht te zetten.
 

 2)     Groene Delle

 In het dossier van de Groene Delle werd de fout gelukkig rechtgezet voor hij gemaakt werd. Bart Lodewijckx van UNIZO had de moed om toe te geven dat, in tegenstelling tot wat eerder afgesproken was, het vandaag geen goed idee meer is om deze groene long op te offeren aan extra industriegebied. Een visie die gedeeld werd door minister Demir die de beslissing van de Vlaamse regering om een deel van de Groene Delle te kappen herriep. Tot ergernis van de andere werkgeversorganisaties VKW en VOKA.

Een beladen maar ook een heel symbolisch dossier omdat het liet zien dat werkgevers en industrie ook oren kunnen hebben naar ecologische verzuchtingen. Dat ecologie en economie geen tegenstelling hoeven te zijn en dat het meer loont om samen op zoek te gaan naar oplossingen en compromissen dan de degens te kruisen in de rechtbank. 

Zo dachten ook de nieuwe bazen van Natuurpunt Limburg en de Limburgse milieukoepel erover. Zij deden een oproep aan de andere werkgeversorganisaties om in overleg te gaan met elkaar over belangrijke, heikele dossiers. Daar kan je onmogelijk tegen zijn, zou je denken, maar in plaats van de uitgestoken hand te aanvaarden en het overleg een kans te geven, vond Johann Leten van VOKA Limburg het nodig om in een krantenartikel de mogelijke gesprekspartners de mantel uit te vegen. “Praten vereist ook een open geest en de wil om naar oplossingen te zoeken. Anders kunnen ze net zo goed tegen een boom praten. Dat ze eerst maar eens bewijzen wat ze waard zijn als gesprekspartner. Anders gaan we er onze tijd niet aan verspillen.

Met zo een ingesteldheid zal overleg inderdaad moeilijk lukken, maar wat denkt Leten eigenlijk te bereiken met die stugge houding? Hij mag wat dat betreft trouwens een voorbeeld nemen aan zijn eigen topman, Vlaams voorzitter Wouter De Geest, die in het jaaroverzicht van Knack in een dubbelinterview met Tinne Vanderstraeten zich enorm begripvol en constructief opstelde ten opzichte van een minister die qua ideeëngoed toch ver verwijderd is van de VOKA-visie. Wederzijds respect voor mensen met een andere visie. Zo kan het dus ook.
 

 3)     Bouwstop Hasselt 

 De bouwstop in Hasselt, één van de actiepunten van het nieuwe stadsbestuur, kan ook in dat verband geïnterpreteerd worden.  Er is de jongste jaren enorm veel gebouwd in Hasselt en de plannen liggen klaar om nog nieuwe woon- en winkelprojecten te realiseren. Maar veel van die plannen worden dus on hold gezet. Voor commerciële ruimtes geldt er een bouwstop. Voor elke bijkomende vierkante meter moet er elders een vierkante meter geschrapt worden. Verder willen de stadsbestuurders met projectontwikkelaars bekijken of bepaalde plannen wel zinvol zijn en eventueel kunnen bijgestuurd worden.
 

 4)     De Limburgse wolven 

 De Limburgse wolven waren dit jaar niet uit het nieuws weg te slaan. Die wolven zouden er vandaag niet zijn als Ignace Schops & Co geen baanbrekend werk verricht hadden met het Nationaal Park Hoge Kempen. Er ontstond opnieuw een groot aaneengesloten natuurgebied zoals vroeger voor we door massale aanleg van wegen en door onze slordige ruimtelijke planning onze natuurgebieden volledig versnipperd hadden. Dat er nu terug wolven zijn, is het ultieme bewijs dat de aanpak gewerkt heeft en daadwerkelijk zorgt voor meer biodiversiteit.
 

 5)     Opkomst circulair bouwen

 Circulair bouwen is allesbehalve een overwaaiende hype. Vroeg of laat zal elke ontwerper, opdrachtgever of aannemer moeten afstappen van de traditionele lineaire principes.  Maar ook de circulaire economie is op zich niet nieuw. Vroeger was het bij wijze van voorbeeld de normaalste zaak van de wereld dat wanneer een oude hoeve afgebroken werd de bakstenen en dakpannen proper gemaakt werden en opnieuw gebruikt werden voor een ander gebouw. Nu noemen we dat circulair bouwen.
 

 6)     Bouwshift

 De betonstop, later omgedoopt tot bouwshift, wil niet alleen het steeds opnieuw blijven aansnijden van open ruimte een halt toeproepen. Leo Van Broeck, onze vorige Vlaamse Bouwmeester, ambieert ook om stelselmatig de fouten uit het verleden recht te zetten. Bedoeling is dat woningen die op de verkeerde locatie gebouwd werden, terug plaats maken voor de natuur en dat in de plaats daarvan extra woningen gerealiseerd worden in de stads- en dorpskernen. Op zich een prima idee, maar het staat in de sterren geschreven dat de uitwerking niet over een leien dakje zal lopen en heel wat weerstand zal oproepen.
 

 7)     Zwerfruimte

 Net voor de kerstvakantie verscheen de publicatie Zwerfruimte van RE-ST, een Antwerps architectenbureau met Limburgse roots. Het boeiend pleidooi van Dimitri Minten, Tim Vekemans en Bob Van Abbenyen ligt sterk in het verlengde van het ideeëngoed van Leo Van Broeck (zie hierboven). De architecten vinden dat we in het verleden al te vaak geopteerd hebben om nieuwe gebouwen te realiseren zonder eerst na te gaan of de functies die men in gedachte had niet onder te brengen zijn in de bestaande gebouwen. Gevolg is dat er vandaag veel ruimtes niet of onderbenut zijn. Het is die zwerfruimte die we eerst zouden moeten benutten alvorens nieuwe gebouwen neer te zetten. 

 

8)     Minder rijstroken in en naar Brussel

 De laatste decennia zijn er geleidelijk aan steeds meer rijstroken bijgekomen in de belangrijkste verkeersaders in Brussel en op de autowegen naar Brussel. Met de Brusselse ministers Pascal Smet en Elke Van den Brandt lijkt het erop dat de ommekeer is ingezet en dat we geleidelijk aan naar minder in plaats van naar meer rijstroken gaan. Meer rijstroken trekken immers meer autoverkeer aan en verergeren zo het probleem in plaats van het op te lossen. De ministers schrapten rijstroken in de Wetstraat en in de Belliardstraat, maakten de Anspachlaan en andere centrale lanen autovrij en willen een deel van de Albert II-laan ontharden om meer plaats te geven aan wandelaars, fietsers en aan groen. Uiteraard lokt(e) dat redelijk wat verzet uit, maar de kans is groot dat op termijn een grote meerderheid zal inzien dat dit een juiste beslissing was. Waar een wil is, kan een weg weg!

En ook in dit geval hebben de ministers niets nieuws uitgevonden maar grijpen zij terug naar een toestand uit het verleden.

Laten we hopen dat we ook in 2021 en de volgende jaren nieuwe initiatieven zien opduiken waarin men de moed en de visie heeft om fouten uit het verleden recht te zetten.