Doorzoek volledige site
26 januari 2021

Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten ontwerpen BRUSK, een nieuwe tentoonstellingshal voor Brugge

Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | MakeMe
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten. Maquette: Bernard Vandermeersch Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten. Maquette: Bernard Vandermeersch Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten. Maquette: Bernard Vandermeersch Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten. Maquette: Bernard Vandermeersch Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten. Maquette: Bernard Vandermeersch Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | Kristien Daem
Ontwerp: Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten Illustratie | Kristien Daem

Brugge staat al jaren bekend als toeristische trekpleister. Met de bouw van een nieuwe tentoonstellingshal en de aanleg van een nieuwe, hoogwaardige kunstsite in het hart van de historische binnenstad investeert de stad verder in een innovatief, hedendaags cultuurbeleid. Musea Brugge maakt hiermee zijn grote, internationale ambities waar. Via een ‘design & build’-procedure koos het stadsbestuur voor het ontwerp van ontwikkelaar CIT Blaton Real Estate Development en het ontwerpteam onder leiding van Robbrecht en Daem architecten en Olivier Salens architecten. Het nieuwe museum, dat BRUSK gedoopt werd, zal de deuren openen in 2024.   

Zowel in de beleidsdoelstellingen van de Stad Brugge als in deze van Musea Brugge stond de realisatie van een nieuwe museum- en kunstsite als topprioriteit genoteerd. Ook de Vlaamse regering heeft dit project als een belangrijke hefboom voor het cultuurbeleid in Vlaanderen naar voren geschoven. Deze nieuwe site belooft een grote culturele impact te hebben, over stads- en landsgrenzen heen. Musea Brugge kreeg in 2020 voor de realisatie een subsidie van 27,25 miljoen euro van de Vlaamse regering; de grootste projectsubsidie ooit voor de Stad Brugge.  


Design & build-wedstrijd 

Om een ontwerpteam te vinden, werd een design & build-wedstrijd georganiseerd. Na een eerste selectieronde werden de vijf sterkste teams weerhouden om een ontwerp en offerte in te dienen. Die werden zeer grondig beoordeeld door een multidisciplinaire jury van experten, waarin onder meer bOb Van Reeth en Leo Van Broeck zetelden. 

De beoordelingscommissie koos voor het ontwerp van Robbrecht en Daem en Salens architecten, in combinatie met ontwikkelaar en aannemer CIT Blaton. Verder maken ook Frits Scholten, Wouter Davidts en Max Fordham (museumdeskundigen), Georges Descombes (landschap), Studiebureau De Klerck (technieken), Ney & Partners (stabiliteit), Allsecon security consultancy (veiligheidsadvies), Bureau De Fonseca (akoestiek), 360 Solutions Risk & Safety (flows) en SuReal Sustainability Experts (duurzaamheid) deel uit van het ontwerpteam.

Het ontwerp scoorde het best op de vooropgestelde gunningscriteria. Het gaat hier om veel méér dan louter architectuur. Ook functionaliteit, flexibiliteit, duurzaamheid, energiezuinigheid en belevingswaarde waren criteria waaraan hoge eisen werden gesteld.  


‘BRUSK’

Met de naam BRUSK wil Musea Brugge zich krachtdadig en vernieuwend op de kaart plaatsen, passend in het hedendaags cultuurbeleid. BRUSK is een acroniem met veel mogelijkheden; het kan bijvoorbeeld staan voor Brugge + Stimulans + Kunst(en) of + Schone + Kunsten of + Stedelijke + Kunsthal of + Stedelijk + Kunstencentrum, enz… Met Brusk zal de stad inzetten op innovatieve tentoonstellingen, inclusief hedendaagse mogelijkheden op het vlak van de presentaties.  
 

Het ontwerp

Op de site Garenmarkt, net naast het Groeningemuseum, komt eind 2024 dit bouwwerk dat twee museale zalen omvat en uitloopt in een nieuw park. De tentoonstellingszalen worden één niveau opgetild, en van elkaar gescheiden door een publiek doorwaadbare passage (Scala Grande), zodat een heel open, transparant en vrij toegankelijk gelijkvloers ontstaat. De volledige gelijkvloerse verdieping wordt zo teruggegeven aan de stad, haar bewoners en bezoekers.

BRUSK wordt integraal bekleed met getextureerde, elektriciteitsopwekkende glasschaliën die het gebouw van duurzame energie voorzien. Op vraag van de Stad Brugge zijn de tentoonstellingszalen zeer ruim, zodat er internationaal rondreizende tentoonstellingen kunnen plaatsvinden, van zowel klassieke als hedendaagse werken. De zalen zijn echter flexibel genoeg ontworpen om ook efficiënt opgedeeld te worden in kleinere ruimtes voor exposities, performances of andere invullingen.

BRUSK’s tentoonstellingszalen onderscheiden zich in het museale landschap sterk met enerzijds een natuurlijke lichtinval (uit het noorden, precies zoals het licht ook in het klassieke kunstenaarsatelier binnenvalt), en anderzijds de unieke hoogte van de ruimtes tot 17,40 m (die de historische herinnering van een kerk of kathedraal in zich heeft). BRUSK breekt zo met de trend van musea en museale ruimtes om natuurlijk licht te schuwen en bijna uitsluitend voor kunstmatig licht te kiezen.

Met grote architectonische gebouwen (zoals de Onze-Lieve-Vrouwekerk, de Halletoren, de Grote Markt, de Sint-Salvator Kathedraal, het Arentshuis, het Groeningemuseum…) in de directe omgeving, clustert BRUSK zich met zeer belangrijke componenten in de stad. ‘Deze naburige monumenten zijn absoluut bepalend geweest voor het ontwerp’, vertelt Olivier Salens. ‘Ze leveren op de site een magistraal binnenstedelijk landschap op. Door middel van twee zichtassen - één richting de Halletoren, één richting de Onze-Lieve-Vrouwekerk – zit er een grote binnenstedelijke verbondenheid diep in het ontwerp.’

Uit respect voor die naburige gebouwen zal BRUSK de bestaande zichtassen volledig vrijwaren en zich nergens in het profiel van de stad nadrukkelijk manifesteren. De historische skyline blijft onveranderd. Het gebouw positioneert zich in de middenschaal van gebouwen of gebouwdelen die een stad door middel van haar bijzondere functies kenmerkt. ‘Het gebouw kondigt zich niet vanuit de hoogte aan, zoals de primaire historische gebouwen zoals een kerk, kathedraal of belfort dat doen’, zegt Johannes Robbrecht. ‘Je ontdekt het al wandelend via een sequens van stegen, doorgangen en omsloten tuinen.’ Het gebouw roept de wandelaar ook geen halt toe: je kan er via de publieke gaanderij vrij doorheen wandelen. ‘Men zal zich niet rond of langs het gebouw bewegen, maar veeleer erdoorheen’, stelt Paul Robbrecht, ‘zelfs al heb je niet de intentie om er een tentoonstelling te bezoeken. BRUSK is een urbane geste. Eerder dan als een gebouw gedraagt het zich als een plein, dat heel open en vrij kansen en ontmoetingen tussen kunst en publiek wil stimuleren.’ 

 

Naar de typologie van het atelier

Op de eerste verdieping van BRUSK bevinden zich twee grote museale ruimtes (40 x 40m en 20 x 40m).  Deze werden ontworpen volgens het archetype van het kunstenaarsatelier. Hierdoor krijgen de ruimtes een zeer expliciete oriëntatie. Net zoals het atelier richten ze zich naar het noordlicht, dat door kunstenaars ontzettend gewaardeerd wordt. Door twee grote, noordgerichte ramen (met afmetingen van 19 x 15 en 9,5 x 15 meter) valt het licht rijkelijk binnen in beide zalen van BRUSK. Door de intieme typologie van het atelier te hanteren als tentoonstellingsruimte wordt de band tussen de expositieplek van een kunstwerk en de ontstaansplek sterker aangehaald.

In het denkproces over de relatie tussen een kunstwerk en de expositieruimte is het ontwerpteam nog een stap verder gegaan. Musea zijn vandaag de plek bij uitstek om met kunst in contact te komen, maar dat is niet altijd zo geweest. Heel wat middeleeuwse werken werden in hoofde van de kunstenaars bedacht om in hoge ruimtes getoond te worden, op maat van een kerk of kathedraal. Later werden hun werken als het ware ontheemd en verhuisd naar musea en ruimtes met heel andere proporties, lichtinval en uitstraling. Voor Brugge – rijk aan zoveel klassieke meesterwerken – wil BRUSK een moderne museale ruimte aanbieden die die historische nuance in zich draagt. De twee museale ruimtes van BRUSK krijgen daarom een unieke hoogte mee (17,40m) die de enorme verticaliteit van een kerk oproept. Ze dragen een zekere ‘kathedraliteit’ uit die voor Brugge in het algemeen en het Groeningemuseum in het bijzonder zeer interessant zijn.

Al betekent dit niet dat hedendaagse kunst daarmee uitgesloten wordt. BRUSK draagt het moderne Brugge in zich. Net in een stad als Brugge die geschiedenis ademt en de werkplaats van de Vlaamse Primitieven is, is BRUSK een symbolische plek waar klassieke én hedendaagse kunsten op hun beurt getoond kunnen worden. Een moderne dialoog in een eeuwenoude kunststad.
 

Flexibiliteit in bruikbaarheid

BRUSK wordt een plek waar ook uitzonderlijk grote kunstwerken (tot 15m hoog en tot 70m lang) getoond kunnen worden. Maar naast die zee van ruimte krijgen de grote tentoonstellingszalen ook een enorme flexibiliteit in hun bruikbaarheid mee. Dankzij de opdeelbaarheid van de ruimten kunnen hier dus ook makkelijk kleinere, gescheiden tentoonstellingen plaatsvinden.

We spreken nu over ‘tentoonstellingen’, maar de flexibiliteit van de ruimten laat het toe om dit begrip open te trekken. Tijdens het ontwerp werd namelijk een zeer divers programma voor ogen gehouden en werden evoluties in het museale landschap mee in rekening gebracht. Er dient zich wereldwijd een ‘verovering’ van het museum aan door uiteenlopende kunsten. Tentoonstellingen worden niet louter meer ‘getoond’, maar ook gedanst, gezongen, gespeeld. BRUSK wil een instrument zijn dat zich dienstig maakt voor alle mogelijke kunsten en kruisbestuivingen.

 

Doorwaadbare gelijkvloerse verdieping

Een plein heeft geen muren, staat geen ontmoeting in de weg. Het is het uitgangspunt van de gelijkvloerse, laagdrempelige verdieping van BRUSK. Volledig publiek toegankelijk en omgeven door glas zinspeelt deze verdieping op een openluchtplek. Via drie toegangen lopen toeristen, Bruggelingen, kunstliefhebbers en passanten vrij in en uit het gebouw. Zowel voor wie regelmatig een museum bezoekt als wie er nooit een voet binnen zet, doorbreekt de passage door deze laag de clichématige verwachting.

Het ontwerp beweegt zich ook mee in de tred van de wandelaar en tilt centraal haar museale ruimtes één niveau op, zodat je je op het gelijkvloers dwars door het volume heen kan bewegen via de Scala Grande, de centrale binnenstraat met buitenklimaat. De Scala Grande speelt in het ontmoetingsveld van BRUSK een verbindende rol. Het is de open hand die aarzelende passanten alsnog naar binnen leidt. Binnenin het gebouw lokt deze Scala Grande ook een mooie, subtiele doorkijkbeleving uit. Een fascinerende manier van ontmoeten.

Naast de Scala Grande omvat dit publieke niveau een veelheid aan functies die de dynamische ervaring mee bepalen. Lopen o.a. simultaan in elkaar over: onthaal, ticketing,  bookshop, kinderatelier, educatieve ruimte, auditorium en restaurant, om uit te waaieren naar het terras en het nieuwe park.
 

 

Logistieke apparaat

Via een passerelle hangt aan BRUSK ook een logistiek apparaat vast. Dit gebouw bevindt zich doelbewust aan de straatzijde, om de volledige site logistiek- en autovrij te maken. Het is een doordachte stapeling van functies in vier niveaus, op een compacte footprint. Via de logistieke passerelle staat dit gebouw rechtstreeks in verbinding met de twee museale ruimtes van BRUSK. Beide zalen kunnen zo bediend worden zonder dat je de andere zaal hoeft te doorkruisen — wat een enorme troef is. Een groot ongenoegen binnen museale werkingen is doorgaans hoe het opbouwen of afbreken van een tentoonstelling het museale ritme verstoort. BRUSK is vrij van dit ongemak en kan onafhankelijk van afbraak of opbouw in de tweede zaal ongestoord een expositie laten doorlopen. Het logistieke gebouw met haar passerelle is net hier ingepland om in de toekomst niet enkel BRUSK, maar ook het Groeningemuseum logistiek te kunnen bedienen.

 

Kleur en materialiteit

Donkergroene glasplaten, opgebouwd als schaliën, zullen BRUSK integraal bekleden. In deze glasschaliën zijn fotovoltaïsche cellen geïntegreerd, die op hun beurt een invloed hebben op de kleur van de buitenschil. Door de donkere fotovoltaïsche cellen in het glas en de zwarte ondergrond onder het glas evolueert het van oorsprong groene glas naar een ‘monumentengroen’ – een kleur die tot historische verantwoorde waaiers behoort en van oudsher ‘harmonie in de stad’ voorop stelt. Precies complementair met de typische roodbruine tint van de stad, wil het ontwerpteam een huid van grachtengroen glas laten spreken om het omliggende groen te versterken. Zo vormt het gebouw een natuurlijk verlengstuk van het nieuwe, aanpalende park.

 

Duurzaamheid

BRUSK mikt van bij de start op een sterke integrale duurzaamheid (o.a. de GRO-duurzaamheidsmeter werd van meet af aan gebruikt) en die ambitie heeft het project vanaf het schetsontwerp mee gestuurd. Finaal zal BRUSK meer dan tweemaal energiezuiniger zijn dan de huidige BEN-norm. Zonne-energie wordt opgewekt via de bekleding van het gebouw, verwarming en passieve koeling gebeurt met energie uit de bodem. Dat levert een jaarlijkse CO2-besparing op van meer dan 200 ton CO2,eq  t.o.v. “business as usual”. BRUSK is ook klaar voor een circulaire economie met o.a. demonteerbare, glazen gevel- en dakelementen via een kliksysteem en de keuze van bouwmaterialen i.f.v. milieu-impact. Tot slot valt ook duurzaam ruimtegebruik onder de brede lading die duurzaamheid dekt. De ruimtes van zowel de zalen als van de gelijkvloerse functies zijn niet enkel als museale ruimtes bestemd, maar staan o.a. door hun flexibiliteit open om eenvoudig bredere invullingen te krijgen.

 

Internationale ambities

De internationale ambities voor BRUSK werden door de Stad Brugge vooraf duidelijk gesteld aan het ontwerpteam. De ode aan het kunstenaarsatelier, de nieuwe typologie van licht in tentoonstellingsruimtes, de hoogte en ‘kathedraliteit’ die de ruimtes krijgen – deze zaken zorgen ervoor dat met BRUSK een wereldwijd ongeziene manier van tentoonstellen op tafel ligt. Deze eigenschappen komen samen in een voorkomen dat van het gebouw een internationaal baken zal maken, maar dan wel één dat de taal van Brugge spreekt. Het schrijft zich met zijn aanraakbaarheid net in in de stad en positioneert zich zo dat het de historische, Brugse zichten op geen enkel moment verstoort. BRUSK als een groot gebaar, zij het van binnenuit.
 

Masterplan museumsite

Brugge investeert de komende jaren in een indrukwekkend masterplan in de binnenstad. Naast de bouw van BRUSK, wordt ook het hart van de museumstad aangepakt en krijgt de volledige site een make-over door middel van een nieuw park, waarbij ook het Groeningemuseum een essentiële renovatie zal ondergaan. Ook het nieuwe ‘Musea Brugge Centrum voor Collectieonderzoek’ of de plek voor verdiepend wetenschappelijk onderzoek krijgt een waardevolle plek. Met dit project beoogt Musea Brugge vier kernambities: tonen, bewaren, onderzoeken en verwelkomen. BRUSK en de omgevende museumsite worden geen plaats voor een vluchtig bezoek, maar een nieuwe creatieve, artistieke ‘hub’ in de stad; een plek waar verschillende kunstvormen tot volle bloei kunnen komen.

GERELATEERDE DOSSIERS