Doorzoek volledige site
28 januari 2021

OPINIE. Karen Josso: (z)onder water

Illustratie | PxHere

Volgens ingenieur-architect Karen Josso is het hoog tijd om onze manier van bouwen en wonen te herbekijken als we de gevolgen van de klimaatopwarming met zijn smeltende ijskappen en dalend grondwaterpeil willen aanpakken. In dit opiniestuk pleit ze voor wereldwijde samenwerking en onderzoek naar hoe we in de toekomst (samen) kunnen leven en wonen met een dergelijk continu veranderend en onvoorspelbaar klimaat. Karen Josso is een onafhankelijk ingenieur-architect die hoopt met de ontwikkeling van een standaardbesteksysteem en met het delen van haar visies een bijdrage te kunnen leveren aan de optimalisatie van het hele ontwerp- en bouwproces. Dit opiniestuk verscheen eerst op de website van scinn8

Het poolijs smelt, het zeewater stijgt.

Het zomerse zwembadpeil stijgt, het grondwater zakt, de (drinkwater)kraan loopt leeg.

Alarmerende berichten over smeltende ijskappen bereiken ons; de doemscenario’s worden werkelijkheid. Toch blijft het voorlopig bij een sporadisch nieuwsbericht, en hebben we meer oog voor de huidige pan(iekepi)demie en de hopeloze regeringsvorming.

De met een virus vervuilde lucht lijkt veel gevaarlijker dan de mogelijke overstromingen of watertekorten in de nog ongekende toekomst.

De problemen pas oplossen als ze zich stellen? Zelfs loodgieters hebben deze mentaliteit niet meer. Dergelijk paniekvoetbal levert teveel problemen op op lange termijn. En aangezien alles steeds sneller verandert, is die lange termijn soms maar een paar dagen, weken of maanden van ons verwijderd.

Dat de aarde (en dan vooral het water en de lucht aan de oppervlakte ervan) opwarmt is ondertussen een wetenschappelijk bewezen feit : deze cijfers zijn niet voor interpretatie vatbaar.

Waarom zijn we dan nog niet in paniek?

Omdat we de gevolgen van dat smeltende ijs of zakkende water nog niet voelen.

De gevolgen van de coronacrisis voelen we wel, die bepalen nu ons hele dagelijkse leven, ook al zijn er – buiten de vele media-aandacht en de immer veranderende maatregelen plus de verstrekkende en soms dramatische gevolgen daarvan – in verhouding (gemiddeld) weinig gebeurtenissen in ons dagelijkse leven die echt anders zijn dan de voorbije jaren (ook vorige jaren eisten griep- en verkoudheidsvirussen vele levens, zij het zonder mediagenieke cijfers en grafieken). 

Een tijd geleden sloeg men even alarm omdat het grondwater te veel zou zakken, zoveel dat er mogelijk niet meer voldoende drinkwater zou zijn binnenkort.

Er werd even met de vinger gewezen naar de vele verharde oppervlakte in Vlaanderen, maar waar is de neutrale wetenschappelijke studie die oorzaak en gevolg éénduidig aan elkaar verbindt?

Is drinkwater uit de kraan wel de meest ecologisch duurzame en gezonde oplossing? Dat drinkwater uit de kraan goedkoop is, dat kan je heel cijfermatig vaststellen. Maar er is bvb ook de legionella regelgeving: warmer water (onder de 60°C) dat niet stroomt zou gevaarlijk zijn voor de gezondheid. De meeste keukenkranen mengen warm en koud water, en daar drinken wij dan van. Is dat wel gezond?

We douchen met kostbaar drinkwater, baden erin, we kuisen onze vloer ermee, we spoelen het door ons toilet. Is bronwater dan beter? Dat wordt meer gezuiverd door de bodem, en minder door chemische processen, maar in hoeverre is onze bodem nog zuiver? En wat met de reiniging van of plastic flessen, wat met het vervuilende transport? Hoeveel bronwater is er nog hoe lang beschikbaar?

Het is eigenlijk aan de politiek om op lange termijn te denken – een “duurzaam beleid”. Maar kunnen we wel verwachten dat de regering van één land of gewest het wereldwijde klimaat- en waterprobleem regionaal kan oplossen of beperken?

Niets is zo circulair als water. Het verdampt, het regent neer, het dringt in de bodem, het stroomt, we drinken het, het reist de hele wereld rond. Water kent geen grenzen.

Is het niet beter dat er wereldwijd samengewerkt wordt tussen universiteiten en wetenschappelijke onderzoekscentra, dan de verantwoordelijkheid te blijven doorschuiven naar de politiek of naar de vaak machteloze economie? In eerste instantie hebben we nu nood aan wetenschappelijk onderbouwde gegevens, de wereldwijde waarheid. En dus aan samenwerking, coördinatie over de landsgrenzen heen.

Dat moet toch mogelijk zijn, zonder grote meerkost?

Als we cijfers over het sociale gedrag van mensen bij virussen en (soms absurde) maatregelen in mooie toekomstvoorspellende modellen kunnen gieten, en daar een heel politiek beleid aan durven koppelen (incl sancties en boetes), dan moet dat toch ook wel lukken voor vaststaande natuurwetten die vooral met gedrag van water en temperatuur te maken hebben?

Als er iets positief was aan de voorbije corona crisis was het wel de bereidheid van de politiek om naar de wetenschap te luisteren.

Dat we naar de oorzaken van de opwarming blijven zoeken, en dat “men” dan die oorzaken wegneemt of beperkt waar mogelijk, blijft zeker nuttig. (dat die “men” zo onpersoonlijk is, en dat niemand zich echt verantwoordelijk voelt, is wel een groot probleem.)

Maar we moeten vooral ook NU onderzoeken hoe we in de toekomst (samen) kunnen leven en wonen met dergelijk continu veranderend en onvoorspelbaar klimaat. De worst case scenario’s voor werkelijkheid nemen.

Onze manier van bouwen en wonen moet grondig worden herbekeken.

Is het nog verantwoord om te bouwen laag bij de grond die zich onder het vermoedelijk toekomstige waterpeil bevindt?

Wonen op water, mobiel wonen, verplaatsbare woonunits, wonen op palen, wonen in hoger gelegen gebieden : mogelijke oplossingen.

We zien tiny houses, mobilhomes en kamperen populairder worden; hallo ondernemers?

Grondophoging t.h.v. de woning (uitgegraven grond ter plaatse verwerken), zodat het water niet via de (voor minder mobiel toegankelijke mensen) lage deurdrempel binnenstroomt maar zodat we toch nog vanuit onze keuken met onze borrelhapjes ons privé terras op kunnen lopen (of rollen)?

We moeten ook rekening houden met meer stormen, orkanen, aardbevingen, hevige onweders, tijdelijke wateroverlast, met extremere temperaturen : waarom bouwen we niet overal met de telkens de zwaarste klimaatklasse in gedachten? Dat lijkt misschien duurder, maar een basisstructuur die de tand des tijds kan doorstaan, met een flexibele herbruikbare invulling is niet veel duurder dan het hedendaagse bouwbudget.

Trouwens sluit deze vraagstelling aan op de misschien wel grootste maar nauwelijks besproken crisis van de laatste jaren: de wooncrisis.

Wonen is bijna onbetaalbaar geworden. Vele mensen spenderen meer dan de helft van hun inkomen aan wonen.

We hebben grote woningen met grote tuinen geërfd, er zijn steeds meer luxueuze nieuwbouw appartementen (vastgoedontwikkelaars houden daarvan blijkbaar), maar waar kunnen de alleenstaande ouders wonen, de jonge gezinnen met beperkt budget, de zieke en/of oudere mensen die zorg nodig hebben (en de woonzorgcentra zijn duidelijk ook niet de mirakeloplossing), … ?

Waar gaan onze (klein)kinderen wonen? Gaan ze nog een tuin hebben, een weg ernaartoe, of wordt het eerder een waterweg?