Doorzoek volledige site
08 februari 2021 | FILIP CANFYN

Steen & Been: Schone slaapster

Onze huiscolumnist Filip Canfyn volgt met verbazing het protest van boze burgers tegen een verbouwing van het Gentse Gravensteen. Wanneer het dure woord ‘disneyficatie’ in stelling gebracht wordt voelt hij zich aangesproken.

 

Geboren en getogen in Brugge ben ik als de dood voor disneyficatie, voor pretparkisering, voor museumisering van een stad. Tot laat in de vorige eeuw (zie ook mijn recensie van ‘Beeld van de stad’) heeft het zelfverklaarde Venetië van het Noorden zichzelf gemummificeerd vanuit een burgerlijk romantisch conservatisme, dat stedeschoon (het woord alleen al) belangrijker vond dan stadsleven om de toeristische kip met de gouden eieren zeker niet te slachten. Het middeleeuwse grid bleef gespaard maar alle aandacht ging naar het bewaren van de neo(gotiek)-relicten uit de negentiende eeuw.

Gent heeft dat krampachtig vastklampen-aan-wat-was eigenlijk nooit gekend en bezit daarom een geschakeerd patrimonium, dat een architectuurhistorisch overzicht geeft van romaans tot en met hedendaags. En toch. Nu via een oproep van de Vlaams Bouwmeester een ontwerp gekozen werd voor een kleine uitbreiding van het Gravensteen in functie van meer toegankelijkheid en een gift shop voelt de actiegroep SOS Gravensteen, opgericht in september 2020, zich geroepen om het zwaard te heffen tegen deze … disneyficatie (I quote). Nog los van het feit dat hun visietekst vooral fulmineert tegen ‘moderne constructie’ en ‘toevoeging’, waarbij vreemd genoeg verwezen wordt naar volgens hen wél goede voorbeelden als het Louvre in Parijs en het Afrikamuseum in Tervuren (waar nog véél meer sprake is van ‘moderne constructie’ en ‘toevoeging’) moeten ze toch oppassen met dat argument van disneyficatie.

Het Gravensteen is vanaf 1180 het kruisvaarderskasteel van Filips van de Elzas. Na de verhuis van de grafelijke familie in de 14de eeuw wordt de burcht systematisch gedegradeerd tot uiteindelijk gevangenis en folterhuis. In de 18de eeuw wordt de kankerplek geveild en getransformeerd in katoenfabrieken. Rondomrond worden huizen gebouwd zodat alleen nog de toegangspoort van het Gravensteen zichtbaar blijft. Tussen 1872 en 1887 kan de overheid de verkavelde ruïne terugkopen en onder leiding van Jozef de Waele wordt hersteld en bovenal herbouwd (1894-1913). In volle Viollet-le-Duc-stijl wordt immers aan herinterpretatie en idealisering gedaan met één doel: een perfect kasteel creëren, dat oogt zoals een perfect kasteel in volle glorie moet ogen. Een droom wordt letterlijk werkelijkheid, net als de Disneykastelen van de Schone Slaapster. A touristic star is born en wordt as such gepromoot vanaf de Wereldtentoonstelling van 1913.

Kortom, de disneyficatie is al honderd jaar geleden gebeurd, toen dat woord nog niet eens bestond. Wie zich vandaag verzet tegen een (beperkte) actualisering van dit kunstmatig oerbeeld verdedigt en bevestigt eigenlijk de disneyficatie van het gekoesterde verleden.