Doorzoek volledige site
15 februari 2021 | FILIP CANFYN

Steen & Been: Art decor

Illustratie | Filip Canfyn

Onze huiscolumnist Filip Canfyn wordt door een lezer, in reactie op ‘Pleinvrees (bis)’ (18.01.21.), waarin ook het Operaplein in Antwerpen ter sprake komt, getipt over het merkwaardige leven van een gebouw aan de rand van dat plein. Het verhaal leidt zelfs halvelings naar de Boerentoren. Architecturaal speurwerk dus.

De Teniersbuilding is niet meer, leve de Teniersbuilding. Naar een ontwerp van POLO Architects wordt momenteel een toekomstig hotel (met winkels en supermarkt) gebouwd op de Antwerpse Teniersplaats, tussen de Keyserlei en de Meir, vlakbij het Operaplein. Een nieuw skelet moet ‘nagenoeg dezelfde’ gevel krijgen als het art deco-origineel, dat al in 1950 zwaar verbouwd maar tenslotte in 2019 helemaal afgebroken wordt. Deco mag nu blijkbaar decor worden.

We keren terug in de tijd. In 1928 geeft de Société Anversoise d’Entreprises Immobilières opdracht aan enkele architecten, waaronder Edouard Bilmeyer (de grootvader trouwens van de tipgever van dit verhaal, ook al een architect) en Joseph de Lange, om een appartementsgebouw alias de Teniersbuilding te tekenen. De investeringen moeten laag gehouden worden en daarom wordt de boel casco opgeleverd. De huurders moeten hun flat op eigen kosten inrichten.

Die Joseph de Lange blijft een onbekend figuur ondanks een vrij uitgebreid (maar ook gesloopt) eclectisch oeuvre. Geboren in Amsterdam komt hij met zijn gegoede, niet al te strikt joodse familie mee naar Antwerpen in 1895. Als architect vanaf 1903 mengt hij zich onder de joodse intelligentia en hij houdt er een pak bestellingen aan over: synagogen in Oostende, Anderlecht en Antwerpen naast opdrachten voor de diamantsector. Hij mag uiteindelijk op een welgevulde maar onopgemerkte loopbaan terugblikken. Het had anders kunnen uitdraaien.

Na het verwoestend bombardement van 1914 maakt de Lange een studie voor het verdwenen bouwblok aan de Schoenmarkt, naast de Groenplaats. Dan al woedt de discussie rond een voorzichtige dan wel drastische aanpak van de wederopbouw. De behoeders van ‘het pittoreske’ willen herhalen wat was en waarschuwen voor de opportunisten, die de tabula rasa willen aangrijpen om aan ‘moderne stedenbouw’ te doen. De studie van de Lange blijft (weeral) onopgemerkt. Wanneer in 1918 een internationale wedstrijd wordt uitgeschreven voor de Schoenmarkt doet de Lange vreemd genoeg niet mee maar een zekere Jos Smolderen wel. De wedstrijd krijgt geen gevolg, op één belangrijke beslissing na: de Stad verzet zich tegen een perceelsgewijze verkoop. In 1928 verwerft de Algemeene Bankvereeniging het ganse bouwblok en tussen 1929 en 1932 wordt daar de iconische Boerentoren geboren, met als één van de architecten die Jos Smolderen. Joseph de Lange moet intussen zijn pap koelen met de Teniersbuilding …

(met dank aan ‘Joseph de Lange (1883-1948)’, masterproef (2013) van Nathalie Franck)

GERELATEERDE DOSSIERS

GERELATEERDE ARTIKELS