Doorzoek volledige site
18 februari 2021 | RIK NEVEN

Rik Neven: 'Waarom worden architecten vergeten in vastgoedcommunicatie en waarom blijven architecten dit pikken?'

Als we de bronvermelding mogen geloven werden deze appartementen ontworpen door hbvl oftewel Het Belang van Limburg Illustratie | Rik Neven

Rik Neven, zaakvoerder van Redactiebureau Palindroom, lijdt aan plaatsvervangende kwaadheid en schrijft het van zich af in dit opiniestuk: "Zelf ben ik geen architect, maar als ik zie hoe stiefmoederlijk de architecten behandeld worden in artikels over bouwprojecten, word ik boos in hun plaats. En verbaas ik me erover dat architecten dit laten betijen. Waarom wordt wel de naam van de projectontwikkelaar of financierder vermeld en niet de ontwerper? En – nog erger – hoe durven kranten zonder enige schroom renderings over te nemen van architecten zonder de ontwerper te vermelden en vervolgens in het foto-onderschrift zichzelf de copyrights toe-eigenen. Maar het zijn niet alleen krantenuitgevers die in de fout gaan. Ook projectontwikkelaars en communicatiebureaus zouden wat meer respect voor de creativiteit van de architect mogen tonen. En – last but not least - architecten zouden wat meer op hun strepen mogen staan."

Stel je voor dat er in jouw gemeente een kunstwerk van Koen Van Mechelen wordt onthuld en dat in het artikel over dat kunstwerk zijn naam niet vermeld wordt of dat men het heel vaag heeft over ‘de kunstenaar’. Hij zou – helemaal terecht – dat niet laten gebeuren. De kans is groot dat hij stante pede de (hoofd)redacteur tot de orde roept. Dat is nochtans precies wat bijna dagelijks gebeurt in de berichtgeving over nieuwe bouwprojecten. De opdrachtgever wordt wel bij naam genoemd maar wie de ontwerper is, wie het creatieve brein is, wordt meer niet dan wel genoemd. Het resultaat van de creatieve denkoefening van een architect heeft een veel grotere impact op het uitzicht of zelfs het functioneren van een stad of dorp dan een geïsoleerd kunstwerk. Het is grotendeels de architect die bepaalt welke impact een nieuw (of bestaand) gebouw zal hebben op zijn omgeving. Het is de architect en niet de financierder of de projectontwikkelaar die in eerste instantie bepaalt hoe jouw stadhuis, jouw school, jouw kantoorgebouw,… eruit zal zien. Zowel voor het eergevoel van de ontwerper als voor de relevante nieuwswaarde zou een vermelding van de ontwerper van het gebouw alleen maar toe te juichen zijn.

We vinden het logisch dat we de naam van een kunstenaar vermelden, de naam van een fotograaf, de naam van de journalist,… Waarom zou dat dan niet gelden voor een architect?
 

Krantenuitgevers

Ik vind het frappant en onbegrijpelijk dat bepaalde kranten – niet allemaal - bijna dagelijks de regels van goed fatsoen overtreden als het over copyrights gaat. Uitgevers van kranten dulden het niet dat derden hun teksten of foto’s overnemen zonder toestemming of bronvermelding. En terecht. Wat geeft hen het recht om dat wel te doen met de renderings van een architect? Ik vind het al erg dat de architect vaak niet genoemd wordt in het artikel. Dat hij of zij niet als bron vermeld wordt in het foto-onderschrift is nog erger, maar dat de krant zichzelf of de journalist als bron opgeeft is eigenlijk toch te gek voor woorden. (zie illustraties). Steeds vaker zie ik bij renderings ook (Foto: RR) opduiken, maar uit een bevraging bij enkele redacteurs weet eigenlijk niemand wat dat precies wil zeggen en een zoektocht via Google maakt me niet wijzer.
 

Onwettelijk

De naam van de architect niet of foutief vermelden bij een rendering is niet alleen deontologisch fout, eigenlijk overtreedt de krant hiermee ook de wet. Weinigen weten het, maar strikt gesproken is het verboden om een foto van een gebouw te publiceren zonder de architect te vermelden als het gebouw het hoofdonderwerp vormt van de foto. Net zoals een zanger auteursrechtelijk beschermd is voor zijn muziek, zo is een architect ook beschermd voor zijn ontwerpen. In principe kan dus elke architect een zaak inspannen tegen een uitgever of fabrikant die in een folder een foto van een door hem ontworpen gebouw publiceert zonder toestemming. In de praktijk is er geen enkele architect die van dat recht gebruikmaakt. Op twee bekende uitzonderingen na: wie een foto publiceert van het Atomium zonder toestemming te vragen aan de nakomelingen van architect André Waterkeyn, mag een factuur verwachten als familie Waterkeyn de foto onder ogen krijgt. Ook van architect-ingenieur Philippe Samyn is bekend dat hij het niet laat gebeuren dat er zonder toestemming foto’s van zijn ontwerpen of zijn gebouwen getoond worden in commerciële publicaties.

Zo ver hoef je als architect natuurlijk niet te gaan, maar je bent wel 100% in je recht als je de krantenuitgever vraagt om je naam onder een redenering te plaatsen.
 

"We vinden het logisch dat we de naam van een kunstenaar vermelden, de naam van een fotograaf, de naam van de journalist,… Waarom zou dat dan niet gelden voor een architect?" 



Projectontwikkelaars

De architect is een cruciale partner voor de projectontwikkelaars. Het succes van een project hangt in grote mate af van de creativiteit en de vakbekwaamheid van de architect. Projectontwikkelaars schuiven de hedendaagse architectuur ook vaak naar voren als één van de troeven van hun nieuw project. Maar toch vinden velen het niet nodig te vermelden wie de architect is. Een steekproef leert ons dat we de projectontwikkelaars wat dat betreft zeker niet over één kam mogen scheren. Op de websites van ION en Rietveld stond meestal duidelijk de naam van de ontwerper vermeld. Niet zo bij Matexi, Groep Versluys en Extensa. Extensa liet bijvoorbeeld een mooie aparte website maken over het project Cloche d’Or maar de naam van de architect zien we nergens opduiken. Groep Versluys roemt op zijn website het project One Carlton omwille van zijn beeldbepalende architectuur, maar laat na te vermelden welke architect daarvoor gezorgd heeft.

 

Communicatiebureaus

Ook communicatiebureaus die persberichten verspreiden over nieuwe projecten, vinden het dikwijls niet nodig om de architect te vermelden in de tekst en zelfs niet bij de renderings. Dat is niet correct ten opzichte van de ontwerpers, maar ook niet verstandig. Je wilt als communicatiebureau of als klant van dat bureau dat een persartikel zo vaak mogelijk opgepikt wordt in de pers. Welnu, bij architectura.be maar ok bij andere vakmedia voor architecten, zullen wij pas een artikel brengen over een project als we ten minste kunnen vermelden wie de architect is en liefst ook nog wat meer kunnen vertellen over de architecturale aspecten van het project.
 

"De naam van de architect niet of foutief vermelden bij een rendering is niet alleen deontologisch fout, eigenlijk overtreedt de krant hiermee ook de wet."


Deze week nog twee dergelijke gevallen meegemaakt. Bereal – nochtans een heel degelijk bureau waar we graag mee samenwerken – verspreidt een persbericht over het project O Forty in Oostkamp. Bereal stuurt een uitgebreid persbericht over “de meest innovatieve campus van Vlaanderen”. In het artikel worden de burgemeester, de projectontwikkelaar en Deloitte, de toekomstige gebruiker, uitvoerig aan het woord gelaten. De naam van het architectenbureau (Govaert & Vanhoutte) is nergens te bespeuren. Idem voor het uitgebreide persbericht over In The Yard in Drongen, het prestigeproject van Joost Callens van Durabrik. Het moet een van de meest duurzame kantoorgebouwen worden van België. Welke omzet Joost Callens wil halen, weten we wel, maar we hebben het raden naar de ontwerper van dit innovatieve kantoorgebouw. Ik ben meer geïnteresseerd in het tweede dan het eerste en ik zal niet de enige zijn.
 

Oproep aan uitgevers, projectontwikkelaars, communicatiebureaus én architecten

Bij deze wil ik graag een oproep lanceren aan alle betrokken actoren om de stiefmoederlijke behandeling van architecten in de vastgoedcommunicatie stop te zetten en de architecten de erkenning te geven die zij verdienen.

@Krantenuitgevers: stel duidelijke richtlijnen op voor jullie journalisten over de bronvermelding bij renderings. Maak hen duidelijk dat de naam van de architect zover die bekend is steeds bij een rendering vermeld moet worden. En nog beter zou zijn dat ook in het artikel de naam van de architect vermeld wordt. Voor heel wat lezers is ook dat nuttige, relevante informatie.

@projectontwikkelaars: architecten vormen voor jullie een belangrijke partner. Geef ze dan ook de erkenning die ze verdienen. Vermeld de namen van de architecten in de communicatie over nieuwe projecten en wanneer je een extern bureau een perstekst laat schrijven, zorg dan dat ze de naam van de architect niet vergeten.

@communicatiebureaus: wanneer jullie een perstekst schrijven over een nieuw bouwproject, vergeet dan de naam van de ontwerpers niet te vermelden. Het is gewoonweg correct ten opzichte van de architecten en jullie hebben meer kans dat jullie artikel ook opgenomen wordt in de architectuurvakpers.

@architecten: sta op jullie strepen. Leg contractueel vast met jullie klanten dat wanneer ze communiceren over hun project bij elke rendering jullie naam vermeld wordt. En reageer wanneer dat niet gebeurt. Idem voor artikels in de pers. Als je een rendering van jezelf tegenkomt in de krant zonder bronvermelding of met foute bronvermelding, laat dat dan weten aan de krant. Voor dat specifieke artikel is het te laat, maar hopelijk zullen ze er wel rekening mee houden bij een volgende publicatie van een rendering van een project van jou of je collega’s. En het kan zeker ook geen kwaad deze column te delen onder collega’s via LinkedIn e.d. Hoe meer architecten de oproep volgen, hoe groter de kans dat er gehoor aan gegeven wordt.