Doorzoek volledige site
18 mei 2021

Net niet: bezoekerscentrum voor het Rubenshuis van Bovenbouw Architectuur

De heraanleg van de Wapper kadreert het Rubenshuis. Een marmeren bank en marmeren letters gidsen de bezoekers naar de nieuwe toegang. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Aan Hopland bouwt Bovenbouw Architectuur een nieuw gebouw over 4 bouwlagen. Het gebouw dat een helder Palladiaans schema volgt, biedt plaats aan het onthaal en verschillende tentoonstellingsruimtes. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Bovenbouw Architectuur rolt een loper uit over de Wapper die plooit ter hoogte van het Rubenshuis. Zo wordt het Rubenshuis het centrum van een nieuwe ader door de stad. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Een rij stevige bomen begeleidt de loper. Ter hoogte van het Rubenshuis wisselen de bomen even van kant, om zo de knik te markeren. Ze temperen de dissonante aanwezigheid van het kantoorgebouw tegenover het Rubenshuis. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Als een controletoren kijkt de onthaalbalie uit over het komen en gaan van alle bezoekers. Toeristen kopen hier hun ticket, om vervolgens via een tweede portaal de tuin te betreden. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Blik in de tijdelijke tentoonstellingsruimte op de tweede verdieping. De ruimtes zijn museaal opgevat, maar behouden een huiselijk karakter. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
De dubbele spiraaltrap tussen de tweede en de derde verdieping: een vleugje Vredeman De Vries. De vloeren zijn uit granito, de trapwanden zijn uit hout. Kopse zijden werken zijn afgewerkt met marmer. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Het palazzo aan Hopland met trompe-l’oeuil gevel in natuursteen. Perspectief en trompe-l’oeuil waren levendige thema’s ten tijde van Rubens. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
De geknikte gevel van het Rubenianum omarmt de tuin en sluit goed aan op het Kolveniershof. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Het vals perspectief van de gevel van het Rubenianum uitgewerkt in een combinatie van gepolijst beton en marmer. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
De leeszaal van het Rubenianum: een studiolo in trompe-l’oeuil multiplex. Illustratie | Bovenbouw Architectuur
Illustratie | Bovenbouw Architectuur

Het Rubenshuis maakte in maart zijn plannen bekend voor een nieuw onthaalgebouw. Robbrecht en Daem architecten won de Open Oproep van de Vlaams Bouwmeester. Zoals altijd bij ontwerpwedstrijden zijn er ook veel architectenbureaus de het net niet haalden, zonde van de tijd en creativiteit die in hun ontwerp kroop. Om deze ontwerpen toch de aandacht te geven die ze verdienen, heeft architectura.be de rubriek Net Niet. Ook Bovenbouw Architectuur verdiepte zich in de wereld van Rubens en tekende een ontwerp voor het nieuwe bezoekerscentrum.

Korte omschrijving van de opdracht:

De stad Antwerpen wil voor de iconische Rubenssite, die een grote erfgoedwaarde en internationale uitstraling heeft, een vernieuwende visie laten ontwikkelen op het onthaal, het belevingsparcours en de werking, met een gefaseerde realisatie waarvan een innovatief onthaal prioritair en gebudgetteerd is. Aanleiding tot de opdracht zijn enerzijds knelpunten als het niet langer functioneel voldoen van het huidige ticketpaviljoen en de versnipperde toegang tot de site en anderzijds de nood aan optimalisatie van bezoekersfaciliteiten en ondersteunende functies. 


Wat zijn de krachtlijnen van uw ontwerp? Wat zijn de belangrijkste troeven?

Een bezoekerscentrum vraagt om een heldere organisatie. We herorganizeren de Wapper om een vrij beeld van het Rubenshuis te koppelen aan een vlotte routing die grotere bezoekersaantallen toelaat. We werken de nieuwe Wapper open tot een lang, open perspectief waarin het Rubenshuis zorgt voor een knik in de lange as. Zo maken we van het Rubenshuis het zwaartepunt van de Wapper. De plek voor het Rubenshuis maakt ruimte voor groepen om zich te organiseren. De visuele rust laat ruimte voor een eerste blik op het tuinpaviljoen en voor een duidelijk herkenbare toegang rechts van het atelier. Rondom de tuin organiseert het brede verhaal rond het Rubenshuis zich. Daarmee wordt het meest oorspronkelijke deel van de site, het centrale perspectief, de centrale speler. We zien de ‘Rubens Experience’ niet als een nieuw te bouwen programma-onderdeel. We herbekijken de gehele site en construeren een verhaal dat de mogelijkheden en beperkingen van elk gebouwdeel in beschouwing neemt. Zo ontstaan er verschillende ‘Rubens-circuits’ op maat van de verschillende bezoekersprofielen. 


Waarom had uw project het verdiend om geselecteerd te worden?

We hebben ons erg diep ingewerkt in de wereld van Rubens. Dat Rubens de gevels van zijn atelier in Trompe-l’oeil had uitgevoerd vonden we erg spannend. Daarop hebben we verder gewerkt in het ontwerp. Dat gaf het ontwerp naar ons gevoel echt wel iets erg ongezien en gedurfd, maar verbond het tegelijk ook sterk met de context.


Wat zijn de sterke punten van het winnende ontwerp?

Hun wedstrijdbeelden waren erg abstract. In een wedstrijd is het soms slim om niet te ver te gaan in de uitwerking. Een heel specifiek ontwerp scoort goed als de overeenstemming groot is. Een neutraler ontwerp scoort beter als de jury verdeeld is. Hun project kan ook gefaseerd uitgevoerd worden, als een gelijkvloers paviljoen met de verdiepingen er later bovenop. Dat was destijds een argument om de erfgoedconsulent mee te krijgen.


Kan u de keuze van de jury begrijpen?

Meestal win je een wedstrijd om de verkeerde redenen, en verlies je een wedstrijd om de verkeerde redenen