Demonteerbare nieuwe ingang met 28 (!) meter hoge bamboetoren voor ZOO Planckendael (CRU! Architecten)

De nieuwe toegang, gerealiseerd door De Noordboom, is dubbel zo breed als de vorige en tilt de bezoekersbeleving naar een hoger niveau. Het gebouw in houtskelet voorziet onder meer in een abonnementenservice, een EHBO-post, een borstvoedingslokaal, sanitaire voorzieningen en een vernieuwde shop. 

De toren van 28 meter maakt de nieuwe ingang ook veel hoger dan de oude. De toren is een knipoog naar de bekende stamgasten van ZOO Planckendael: de ooievaars. Hun kenmerkende geklepper en hooggelegen nesten nodigen bezoekers uit om hun blik omhoog te richten, en dat is precies het effect dat CRU! Architecten en de dierentuin met de toren wilde bereiken. Voor de realisatie van de toren werd een team van specialisten samengesteld die uitblinken in hun vakgebied. Zo nam Mouton de stabiliteitsstudie, een rekenkundig huzarenstukje, voor zijn rekening.

De toren is niet alleen een blikvanger door zijn hoogte – ter vergelijking: de meeste watertorens in ons land hebben min of meer dezelfde omvang, maar ook door zijn specifieke opbouw. De constructie wordt immers volledig opgetrokken uit Colombiaanse bamboe, geleverd door Guadua Bamboo, een bedrijf van een Vlaming die in het Zuid-Amerikaanse land een plantage heeft. Nooit eerder in Europa werd het duurzame materiaal op dergelijke schaal toegepast. ZOO Planckendael onderwierp de bamboe in samenwerking met de Universiteit Gent aan uitgebreide brand-, buig-, druk- en trekproeven en die leverden uitstekende resultaten op.

Uitsluitend circulaire materialen

De nieuwe ingang is een schoolvoorbeeld van circulair bouwen. Dat was dan ook een belangrijk uitgangspunt voor CRU! Architecten bij het ontwerp.

Zo weerde het ontwerpbureau niet-circulaire materialen uit de plannen. Dat zorgde dus voor de keuze voor hout voor het gebouw en bamboe voor de toren, twee hernieuwbare materialen. Bamboe scoort met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid het hoogste op het vlak van circulariteit. Bamboe– een verharde grassoort, geen hout – is immers de snelst groeiende plant ter wereld. Sommige bamboesoorten groeien in één dag wel 30 centimeter. Het materiaal is dan ook makkelijker en veel sneller hernieuwbaar dan hout – al na vier jaar kan het opnieuw gekapt worden – waardoor het wereldwijd beschouwd wordt als bijzonder duurzaam.

Bamboe haalt daarnaast ook drie tot vijf keer zoveel CO₂ uit de lucht als hout. Een LCA-analyse die CRU! Architecten liet uitvoeren, toonde aan dat dit argument het materiaal een gunstigere score oplevert dan courant gebruikte houtsoorten en dus zwaarder doorweegt dan de kilometers zeetransport die nodig zijn om de bamboe in Muizen te krijgen.

Bamboe is overigens ook een uitermate sterk materiaal. Eén staaf kan het gewicht van drie olifanten dragen, om een toepasselijk voorbeeld te geven.

Naast hout en bamboe werden ook heel wat biogebaseerde bouwmaterialen toegepast. Zo werd de houtskeletbouw grotendeels geïsoleerd met ecologische materialen als cellulose, houtwol en vlas en werden de gevels ervan afgewerkt met platen van geperste bamboe.

Demonteerbaar

Daarnaast zette CRU! Architecten ook op gebouwniveau hoog in op circulair bouwen. Zowel de toren als het nieuwe gebouw bestaan uit geprefabriceerde elementen en zijn volledig demonteerbaar.

De officiële opening van de toren kreeg veel ruchtbaarheid in de media en gebeurde op een bijzondere manier: Dries Herpoelaert, algemeen directeur van ZOO Planckendael – en ZOO Antwerpen – beklom de toren en luidde zo letterlijk en figuurlijk een nieuw hoofdstuk in. 

De opening van de nieuwe ingang markeert overigens de start van een feestjaar, want dit jaar bestaat ZOO Planckendael zeventig jaar. 

De bezoekers van het park moesten tijdens de werken altijd de dierentuin binnenwandelen langs kasteel De Ooievaar, aan de rand van het park.