Podcast Circulaire Sloopteams: “De sloper moet mee aan tafel in de ontwerpfase”

Slopen is niet altijd de meest duurzame keuze, maar als het toch moet, hoe kunnen we dan van sloopafval opnieuw bouwstenen maken? Die vraag stond centraal in de eerste aflevering van de tweedelige podcast Circulaire Sloopteams. Die eerste aflevering bracht de werelden van afbraak en sloop samen: een sloopaannemer, een studiebureau met expertise in selectief slopen en een architect, respectievelijk in de figuur van Xavier De Clerck van Aclagro, Steven Meersman van B²ASC en Tomas Ooms van Studio Tuin en Wereld.

“Willen we een maximaal aantal materialen uit sloopwerven een nieuw leven geven in nieuwe bouwprojecten, dan is het onontbeerlijk dat de sloper nauw betrokken wordt bij het ontwerp van die nieuwe bouwprojecten”, vertelt Tomas Ooms in de podcastaflevering. “Hij weet als geen ander welke materialen je normaal kan recupereren bij de sloop van gebouwen.”

Toch is de realiteit vandaag vaak anders. De bouw- en sloopwereld werken nog heel vaak naast elkaar. Van echte samenwerking tussen ontwerpers en sloopbedrijven is maar weinig sprake. Dat moet ook volgens Xavier De Clerck en Steven Meersman anders. De drie podcastgasten benadrukken wel dat de eerste stappen in de goede richting al gezet zijn, zoals het opstellen van hergebruikinventarissen (een lijst met materialen in een gebouw die geschikt zijn voor hergebruik, red.), het gefaseerd slopen van gebouwen en het ter plaatse (hoogwaardig) recycleren van puin. Die voorbeelden tonen aan dat samenwerking tussen de ontwerp- en sloopwereld effectief leidt tot meer circulair gebruik van materialen in de bouw.

De sloper als materialenmakelaar?

Volgens Steven Meersman kan de sloper de rol van zogeheten materialenmakelaar opnemen, de persoon die in een sloopproject de financiële waarde van de materialen herkent en zoekt naar kopers. “De realiteit bewijst het: voor sommige types materialen, zoals gevelstenen, kasseien of isolatie, boorden sloopbedrijven al een bescheiden afzetmarkt aan.”

Tomas Ooms nuanceert die uitspraak: “De logistiek zal nooit just in time zijn. Het is een illusie te denken dat sloopbedrijven altijd meteen een nieuwe bestemming zullen vinden voor vrijgekomen materialen. Daarom pleit ik voor een publieke materialenreserve, zodat hergebruik niet alleen afhangt van de actuele vraag. Op die manier vermijden we dat waardevol materiaal verloren gaat.”

De architect als brugfiguur

Hoewel de sloper aan de bron zit als het gaat over de revalorisatie van bouwafval, ligt de sleutel niet alleen bij hem, zo stelt Xavier De Clerck. “De architect is de cruciale link tussen ontwerp en sloop”, benadrukt hij. “Alleen hij kan bepalen of vrijgekomen materialen een plek krijgen in een nieuw gebouw. Of anderen op z’n minst bewustmaken van die mogelijkheid.”

Toch is het volgens Steven Meersman, Xavier De Clerck en Tomas Ooms geen schande als je als architect niet alles weet over asbest of demontagetechnieken. “En zo komen we terug bij onze kernboodschap: net daarom moet de architect er slopers bij betrekken, die daar wel iets over weten.”

Geen dogma’s, wel gezond verstand

Waar de podcastgasten het ook over eens zijn: nog meer dan het gebrek aan samenwerking, vormt vooral de onzekerheid over verantwoordelijkheden een barrière voor het hergebruik van bouwmaterialen. Want wie beslist of pakweg een stalen ligger veilig opnieuw gebruikt kan worden? Is dat de architect, de ingenieur, de opdrachtgever of de sloper? Volgens Tomas Ooms is vooral gezond verstand en open dialoog nodig: “Iedereen die betrokken is bij een bouwproject moet vanuit zijn eigen expertise en empirische ervaring het hergebruikpotentieel van een component kunnen benoemen, los van wat de wet zegt. Pas dan ontstaat er ruimte voor innovatie.”

De eerste aflevering van de podcast Circulaire Sloopteams is hier te beluisteren, maar ook via de link naast dit artikel en via de gekende streamingskanalen, waar de podcast te vinden is onder het kanaal van Architectura. Net als de tweede aflevering werd ze gemodereerd door Rik Neven, zaakvoerder van Palindroom, het contectbureau achter onder meer Circubuild, en opgenomen en gemonteerd door De Praeters.

Over Living Lab Circulaire Sloopteams

Het Living Lab Circulaire Sloopteams, waarin de gelijknamige tweedelige podcast kadert, is een initiatief om van Vlaanderen een regio te maken waar circulair slopen en urban mining de norm vormen. Het project, onder leiding van Embuild Vlaanderen, loopt van januari 2023 tot december 2025. Naast Embuild Vlaanderen werken ook Buildwise, NAV, Stad Mechelen, Tracimat, Aclargo, Rockwool en Resulation mee aan het project. 

De concrete doelstellingen van het Living Lab Circulaire Sloopteams zijn het ontwikkelen van een code van goede praktijk voor circulaire sloop, het theoretisch uitwerken van de zogeheten sloopteamformule, het publiceren van de gids Samen Circulair Slopen, het opvolgen van pilootprojecten waarin op een circulaire manier en in sloopteam wordt gewerkt en het organiseren van evenementen waarin sloopaannemers, architecten, opdrachtgevers en recyclagebedrijven gezamenlijk zoeken naar efficiënte(re) manieren om gebouwen circulair te ontmantelen.

Ben je getriggerd door dit ontwerp? Noteer dan zeker 9 december 2025 in je agenda, want dan vindt het slotevent van Circulaire Sloopteams plaats. Dat zal doorgaan bij Buildwise, in de Kleine Kloosterstraat 23 in Zaventem.

Het Living Lab Circulaire Sloopteams wordt voor 80% gesubsidieerd door VLAIO.