Podcast Circulaire Sloopteams: “Project circulair aanbesteden? Fundament al in de analysefase leggen”

Stad Mechelen, de VVSG en Revive mogen gerust pioniers genoemd worden in circulair aanbesteden – het aanbesteden van bouw- of sloopprojecten waarbij de prijs niet de doorslaggevende factor vormt, maar wel de circulariteit van het project. Voor heel wat publieke en private opdrachtgevers is circulair aanbesteden vandaag immers nog steeds onbekend terrein. “Een circulair bouwproces begint niet met materialen, maar met het aannemen van een bepaalde mindset en methodiek. Meer bepaald in de analysefase”, zet Eva Neefs meteen de toon in de podcastaflevering. “Als je de circulaire ambities pas achteraf in het aanbestedingsdocument zet, dan ben je eigenlijk al te laat. Dan wordt het een kunstgreep.”

Kennisdeling is wel onontbeerlijk om die ambities al in de analysefase te kunnen verankeren. Eva Neefs geeft een concreet voorbeeld voor een renovatieproject: “Sloopinventarissen geven vaak een hoop informatie over het hergebruikpotentieel van bepaalde materialen. Als die info je als aanbestedende opdrachtgever pas laat in het aanbestedingsproces bereikt, dan ben je daar natuurlijk niet veel meer mee. Dan zitten we met een plan dat geen rekening houdt met wat beschikbaar is.”

“Het heeft geen zin om in het ontwerp circulair te willen zijn als blijkt dat de materialen niet herbruikbaar of zelfs niet ontmantelbaar zijn”, vult Jan Van Schaeren aan. “Daarom laten wij al onze projecten al heel vroeg doorlichten door onder andere LCA-experten en sloopaannemers. Hoe vroeger dergelijke profielen betrokken worden, hoe accurater en haalbaarder de duurzaamheidsambities kunnen worden vastgelegd.”

Elke opportuniteit opsporen en kennis delen

Om circulariteit zo goed mogelijk te integreren in aanbestedingen, en dus in het finale project, moeten we volgens Jan Van Schaeren daarom durven afstappen van de lineaire projectlogica. “Eerst ontwerp, dan aanbesteding en daarna uitvoering: bij circulair bouwen lopen die fases best wat meer door elkaar”, zo stelt hij.

Volgens de podcastgasten moet je circulariteit niet alleen tijdig integreren in het aanbestedingsproces, maar moet je ook proberen om elke circulaire kans, hoe klein ook, te benutten. “Wij hebben in een project het hergebruik van vloertegels bekeken”, zo schetst Eva Neefs een voorbeeld. “In eerste instantie dachten we: daar gaat toch geen aannemer mee aan de slag willen. Maar uiteindelijk vonden we er tóch een.”

Jan Van Schaeren: “Het zijn net die kleine realisaties die de kiem leggen voor een grotere verschuiving richting meer circulair bouwen. Daarom moeten we meer van dat soort voorbeelden delen.”

“Die voorbeelden hoeven inderdaad echt geen vlaggenschepen te zijn”, aldus Elke de Taeye. “Een schooltje in Edegem waarin we oude vloeren een tweede leven gaven: dat was geen groots project, maar het toont wel dat het kan. Zulke kleinschalige cases werken als katalysator binnen organisaties: ze geven interne teams de ruimte om ervaring op te doen met het hergebruik van materialen, zonder dat er meteen zware budgetten of risico’s mee gemoeid zijn.”

Nood aan wettelijk kader

Toch zijn intenties en kennisdeling zelden voldoende. Eva Neefs: “Er moet ook een kader komen: wat kan op het vlak van hergebruik binnen welk budget en welke timing? Ik denk aan modeldocumenten, draaiboeken en voorbeeldbestekken die de analysefase in een aanbestedingsproces voor de bouw of afbraak van een gebouw structureren op het vlak van circulaire kansen. Want dat is de fase waar de grootste impact zit, dus daar hoort ook de beste ondersteuning.”

De tweede aflevering van de podcast Circulaire Sloopteams is hier te beluisteren, maar ook via de link naast dit artikel en via de gekende streamingskanalen, waar de podcast te vinden is onder het kanaal van Architectura. Net als de eerste aflevering werd ze gemodereerd door Rik Neven, zaakvoerder van contentbureau Palindroom, en opgenomen en gemonteerd door De Praeters.

Over Living Lab Circulaire Sloopteams

Het Living Lab Circulaire Sloopteams, waarin de gelijknamige tweedelige podcast kadert, is een initiatief om van Vlaanderen een regio te maken waar circulair slopen en urban mining de norm vormen. Het project, onder leiding van Embuild Vlaanderen, loopt van januari 2023 tot december 2025. Naast Embuild Vlaanderen werken ook Buildwise, NAV, Stad Mechelen, Tracimat, Aclargo, Rockwool en Resulation mee aan het project. 

De concrete doelstellingen van het Living Lab Circulaire Sloopteams zijn het ontwikkelen van een code van goede praktijk voor circulaire sloop, het theoretisch uitwerken van de zogeheten sloopteamformule, het publiceren van de gids Samen Circulair Slopen, het opvolgen van pilootprojecten waarin op een circulaire manier en in sloopteam wordt gewerkt en het organiseren van evenementen waarin sloopaannemers, architecten, opdrachtgevers en recyclagebedrijven gezamenlijk zoeken naar efficiënte(re) manieren om gebouwen circulair te ontmantelen.

Ben je getriggerd door dit ontwerp? Noteer dan zeker 9 december 2025 in je agenda, want dan vindt het slotevent van Circulaire Sloopteams plaats. Dat zal doorgaan bij Buildwise, in de Kleine Kloosterstraat 23 in Zaventem.

Het Living Lab Circulaire Sloopteams wordt voor 80% gesubsidieerd door VLAIO.