Vloerverwarming in eeuwenoud Duivelsteen in Gent dankzij vloeroplossingen van fermacell™

Het Duivelsteen kent – hoe kan het ook anders voor een gebouw van achthonderd jaar oud – een rijke geschiedenis. Naast woning deed het gebouw later ook dienst als onder meer ridderverblijf, wapenarsenaal, klooster, school, bisschoppelijk seminarie, krankzinnigengesticht, brandweerkazerne, gevangenis en rijksarchief. Sinds 2020 was BROEI er gehuisvest, een Gentse vzw die jongeren ruimte, begeleiding en infrastructuur biedt om eigen projecten rond creativiteit, technologie en ondernemerschap te ontwikkelen en aan het publiek te tonen.

Eind augustus 2024 begonnen de werken om van het gebouw, sinds 2016 eigendom van de Gentse holding Koiba, dat het gebouw toen kocht van de Regie der Gebouwen, een nieuwe toekomst te geven als plek waar jong talent kan groeien en toevallige ontmoetingen kunnen ontstaan. Het ontwerp voor de transformatie is van de hand van NoaArchitecten en werd voorafgegaan door een lange haalbaarheidsstudie die het ontwerpbureau uitvoerde met Architecture Workroom Brussels en MAAT-ontwerpers. Historisch onderzoek door Ars Horti en erfgoedexpert Katrien Hebbelinck, dat maar liefst twee jaar duurde, bracht de rijke biografie van het gebouw in kaart en vormt het vertrekpunt voor de ingrepen. Het ontwerp van NoaArchitecten benadrukt de leesbare sporen van verschillende tijden, terwijl nieuwe interventies terughoudend worden toegevoegd.

Na de werken, die begonnen in 2024 en in 2026 hun oplevering kennen, zal het Duivelsteen voorzien in onder meer werkplekken en ruimtes waar tentoonstellingen, workshops en concerten kunnen plaatsvinden. Daarnaast zal het vernieuwde Duivelsteen ook voorzien in een permanente thuisbasis voor BROEI en in vier appartementen.

Strikte renovatievoorwaarden

Een belangrijk deel van het project bestaat uit het toekomstbestendig maken van het beschermde monument. De technische installaties dateren grotendeels uit de jaren 1970 en voldoen niet langer aan de hedendaagse eisen op het vlak van comfort, energie-efficiëntie, (brand)veiligheid en toegankelijkheid. 

Zo komt er vloerverwarming. Een opvallende ingreep, want evident is de integratie daarvan in een eeuwenoud gebouw dat bovendien nog eens beschermd is allerminst. Immers, in een beschermd monument mag je de hoogte van dorpels, trappen, deurposten en andere historische elementen niet zomaar aanpassen. De vloeropbouw moet daarom compact blijven. Vloerverwarming wordt daarnaast vrijwel altijd in een natbouwsysteem geïntegreerd, maar dat was hier geen optie omdat zo’n systeem het risico vergroot op scheurvorming en schade aan de monumentale structuur.

“Tot slot is in een achthonderd jaar oud gebouw ook geen enkele vloer nog vlak”, vertelt Bruno Azevedo van Constru Build, dat de werken uitvoert. “Hoogteverschillen, vervormingen, scheuren en verzakkingen zijn eerder regel dan uitzondering. Een groot deel van de draagvloer bestaat bovendien uit oude houten balklagen. Die moesten worden gecontroleerd en waar nodig verstevigd. Bij historische houten draagstructuren moet elke bijkomende belasting zorgvuldig worden afgewogen, waardoor een lichte vloeropbouw essentieel was.”

Droogbouwelement in gipsvezel

Dankzij het fermacell® Therm25™-vloerverwarmingselement, dat een antwoord biedt op al die uitdagingen, was vloerverwarming toch een optie in het vernieuwde Duivelsteen. “Het fermacell® Therm25™-vloerverwarmingselement is een droogbouwelement in gipsvezel met geïntegreerde warmtegeleidingsplaat en voorgefreesde sleuven voor de verwarmingsbuis dat vooral bij renovaties een performant alternatief vormt voor natte vloerverwarmingssystemen”, legt Bruno Azevedo uit. “In totaal pasten we zo’n 280 m² aan fermacell® Therm25™-vloerverwarmingselementen toe in het project, verspreid over twee verdiepingen. Voor de egalisatie van de vloeren, die rusten op een metalen structuur met OSB-platen, gebruikten we egalisatiekorrels van fermacell™. De vloeren werden afgewerkt met een 1 cm dikke fermacell®-gipsvezelplaat en parket erbovenop. Alle gebruikte fermacell®-gipsvezelproducten voldoen vanzelfsprekend aan de gestelde brandweerstandseisen.”

“Omdat het systeem volledig droog wordt geplaatst, wordt geen extra vocht in de bestaande constructie ingebracht en is de vloer al na 24 uur beloopbaar”, voegt hij nog toe.

Duurzaamheid (h)eerst

In het project gaat veel aandacht naar duurzaam en circulair bouwen. Uiteraard is er de grote focus op maximaal behoud, maar verschillende elementen die toch moesten verdwijnen werden ook hergebruikt op een andere plaats, zoals hout, tegels en natuursteen.

Ook de fermacell® Therm25™-vloerverwarmingselementen scoren hoog op het vlak van duurzaamheid. De warmtegeleidingsplaat bestaat uitsluitend uit gipsvezel, een mengsel van gerecycleerde papiervezels, gips en water, samengeperst zonder lijm of formaldehyde. De gipsvezel slaat CO₂ op, meer bepaald in het gebruikte papier, dat CO₂ bevat dat de bomen waarvan het gemaakt is uit de lucht hebben gehaald. De gipsvezelcomponent draagt dan ook het Franse ‘Label Produit Biosourcé’, dat het aandeel biogebaseerde grondstoffen in bouwproducten certificeert.

James Hardie, het moederbedrijf waar fermacell™ deel van uitmaakt, gebruikt in de productie van zijn gipsvezelproducten ook zaagresten uit de eigen fabriek, maar ook zaagresten van fermacell®-gipsvezelproducten van industriële partners, net als gipsafval van sloopprojecten, dat daarvoor speciaal wordt ingezameld.

“Nog duurzaam is het feit dat in het Duivelsteen-project egalisatiekorrels van fermacell™ uit een gesloopte vloer werden hergebruikt”, weet Bruno Azevedo.

“Voortreffelijke samenwerking met James Hardie”

Het was de eerste keer dat Constru Build werkte met fermacell®-gipsvezelproducten, maar wat Bruno Azevedo betreft blijft het daar niet bij. “De producten beantwoorden aan hoge kwaliteitsnormen en de meerwaarde ervan in dit project spreekt voor zich. En ook de samenwerking met James Hardie verliep voortreffelijk. Het technische team ondersteunde ons bij het uitwerken van de vloeropbouw en begeleidde de uitvoering nauwgezet. Als ik één verbeterpuntje mag benoemen: aangezien wij voornamelijk in het Engels werken, zouden Engelstalige fiches en een Engelse versie van de website voor ons van meerwaarde zijn”, besluit hij.