META architectuurbureau herbestemt Sint-Lutgardisschool in Mortsel tot woonproject Lutgard

Lutgard vormt de tweede fase van Stadsterras, waar eerder al onder meer een ondergrondse parking, het centrum voor volwassenenonderwijs LBC en verschillende woongebouwen werden opgeleverd. De Sint-Lutgardisschool neemt binnen die ontwikkeling een bijzondere plaats in. Bij een bombardement in 1943 kwamen hier 61 kinderen en 5 leerkrachten om het leven, een gebeurtenis die diep in het collectieve geheugen van Mortsel gegrift staat. De herontwikkeling vertrekt vanuit een groot respect voor die geschiedenis.

Behouden gevel, hertekende binnenkant

Tegelijk vormt de bestaande bouwkundige rijkdom van de school een belangrijk uitgangspunt voor het ontwerp. “De oude schoolgebouwen hebben prachtige kwaliteiten: de eclectische voorgevel, de hoge plafonds, grote ramen en heel wat authentieke elementen blijven maximaal bewaard,” zegt architect-bestuurder Niklaas Deboutte van META architectuurbureau. Die aanwezige eigenschappen sturen de transformatie van het hoofdgebouw langs de Mechelsesteenweg, waar de statige eclectische gevel behouden blijft en zorgvuldig wordt opgefrist.

 Achter die gevel voorziet META architectuurbureau een ingrijpende interne herstructurering. De bestaande draagstructuur wordt grotendeels vervangen, terwijl historische elementen selectief worden geïntegreerd in een nieuwe ruimtelijke opzet. In het voorgebouw komen vijftien zogeheten campus-appartementen met oppervlaktes van 58 tot 127 m², gekenmerkt door hoge plafonds, grote raamopeningen en inpandige, overdekte terrassen die verwijzen naar het voormalige schoolgebruik.

Klasgebouwen als woonvolumes

Ook de achterliggende klasgebouwen in utilitaire rode baksteenarchitectuur worden volledig gerenoveerd en herbestemd. Aan de ene zijde van het nieuwe binnenplein ontstaan vier geschakelde woningen met overdekte terrassen, aan de andere zijde twee woningen met een terras aan de achterzijde en vier appartementen van 54 tot 89 m². De oorspronkelijke volumes en raamritmes blijven leesbaar, terwijl de woonprogramma’s zich nauwkeurig inpassen in de bestaande structuur.

De transformatie vroeg om doordachte keuzes en structurele ingrepen. “De grootste uitdaging was om de balans te vinden tussen het historisch waardevolle karakter van de school en de eisen van vandaag,” zegt Deboutte. “Bepaalde vloerplaten en overspanningen bleken structureel te zwak voor hergebruik.” Niet alles kon behouden blijven, maar die beperkingen vormden net de aanleiding voor een precieze hertekening van de gebouwen.

Publieke doorgang en collectief groen

Een cruciale ingreep is de herbestemming van de voormalige inkomhal van de school tot publieke doorgang tussen de Mechelsesteenweg en het nieuwe groene binnenplein. Projectontwikkelaar Gert Voets van Ciril benadrukt daarbij het belang van herinnering: “De gedenkplaat die verwijst naar het bombardement tijdens de Tweede Wereldoorlog bevond zich op een wand in de inkomhal. Ze wordt tijdens de renovatie afgeschermd en zal nadien opnieuw prominent zichtbaar zijn.” De doorgang krijgt zo een publieke en betekenisvolle rol binnen het project.

Het binnengebied zelf wordt ingericht als collectief plein van ongeveer 2.000 vierkante meter, rond drie bestaande lindebomen van circa 75 jaar oud. Alle gebouwen van Lutgard omsluiten deze voormalige speelplaats, die wordt heraangelegd als ontmoetingsruimte voor bewoners. Extra aanplant en groenstroken aan de voorgevels versterken het parkachtige karakter en verzachten de overgang tussen privé en publiek.

Erfgoed, herinnering en toekomst

Ciril legt in Lutgard bewust een sterke link tussen architecturale herbestemming en immaterieel erfgoed. “Voor vele Mortselaars maakt de school integraal deel uit van het stadsbeeld en staat ze symbool voor veerkracht,” zegt Voets. Die geschiedenis krijgt ook een hedendaagse vertaling via een nieuwe lei die wordt vernoemd naar Alice Vigoureux, de juffrouw die tijdens het bombardement haar klas tijdig in veiligheid bracht en zo meer dan twintig kinderen redde.

Voor META architectuurbureau ligt de kracht van Lutgard in de gelaagdheid van het ontwerp. Architect Nils Gaethofs verwoordt het zo: “Het ontwerp van Stadsterras zorgt voor een mooie balans tussen stad en groen, privé en publiek.” In Lutgard resulteert die balans in een woonomgeving waar herbestemming geen randvoorwaarde is, maar de kern van het project vormt — een nieuw hoofdstuk voor een plek die diep in het stedelijk geheugen verankerd is.