Modulair, remontabel en uitbreidbaar: nieuw kantoor Intercommunale Havenwerk als circulair voorbeeld

Die aanpak vertaalt zich onder andere in een modulair betonskelet, een demonteerbare vloeropbouw, verplaatsbare binnenwanden en een gevel opgebouwd uit gestandaardiseerde elementen. Ook het aluminium buitenschrijnwerk maakt deel uit van die strategie: voor de gordijngevels en buitendeuren werd gebruikgemaakt van Schüco-systemen, naast tal van andere circulaire bouwoplossingen.

Ontwerpen voor verandering

Het oorspronkelijke kantoor van Intercommunale Havenwerk voldeed niet langer aan de hedendaagse behoeften. Een verhuis naar de Pivo-site bood de kans om niet alleen een energiezuinig gebouw te realiseren, maar ook maximaal in te zetten op circulariteit. Als publieke opdrachtgever wilde de intercommunale hierin een voorbeeldfunctie opnemen voor andere lokale besturen.

Circulariteit begon daarbij niet bij de materiaalkeuze, maar bij de tekentafel. ABDM architecten ontwierp het gebouw als een verzameling bouwcomponenten die zich in de toekomst eenvoudig laten aanpassen, demonteren en opnieuw inzetten. Zo blijft niet alleen het gebouw flexibel, maar behouden ook de gebruikte materialen maximaal hun waarde.

Die langetermijnvisie vertaalde zich ook in het programma. “Oorspronkelijk was het kantoor opgevat als een gebouw met drie bouwlagen, maar door de opkomst van hybride werken werd beslist om voorlopig slechts twee verdiepingen te realiseren. De draagstructuur bleef echter berekend op een bijkomende verdieping zodat het gebouw later zonder ingrijpende structurele aanpassingen kan meegroeien”, vertelt Ninke Martens van ABDM architecten. Hierbij staat één uitgangspunt centraal: alles is demonteerbaar en remontabel, van de draagstructuur tot de binnenafwerking.

Eén raster, één logica

Om die flexibiliteit mogelijk te maken, vertrok ABDM architecten van één modulaire maat: 1,20 meter. Dat raster bepaalt niet alleen de draagstructuur, maar ook de gevelindeling, raamopeningen, binnenwanden, plafondmodules en vaste inrichting. Door zoveel mogelijk identieke elementen toe te passen, wordt de uitwisselbaarheid van onderdelen vergroot en blijft het gebouw eenvoudig aanpasbaar.

Diezelfde logica ligt aan de basis van de betonskeletstructuur. “De doorlopende kolommen zijn via boutverbindingen gekoppeld aan de liggers, waardoor de dragende elementen in principe opnieuw kunnen worden losgemaakt zonder beschadiging”, legt Ninke uit.

De gevel als circulaire bouwsteen

De circulaire ontwerpvisie komt ook duidelijk tot uiting in de gebouwschil. De gevel werd opgebouwd volgens dezelfde modulaire logica als de rest van het gebouw. Gestandaardiseerde aluminium gevelelementen beperken daarbij het aantal unieke onderdelen en vergroten de mogelijkheden voor toekomstig hergebruik.

Voor de gordijngevels koos ABDM architecten voor het Schüco FWS 60-systeem. “We hebben bewust voor gordijngevelprofielen gekozen omdat die op het vlak van circulariteit de grootste kansen bieden. De afdekprofielen klikken los, waardoor de verschillende elementen ook apart opnieuw gebruikt kunnen worden", aldus Ninke.

Dankzij de modulaire opbouw kon de gevel bovendien eenvoudig worden afgestemd op het raster van 1,20 meter. De grote glasvlakken zorgen daarenboven voor maximale daglichttoetreding, terwijl geïntegreerde fotovoltaïsche beglazing op de zuidgevel tegelijk elektriciteit opwekt en de zonnewarmte beperkt.

De raam- en deursystemen werden uitgevoerd in Schüco AWS/ADS 75, waardoor de verschillende gevelelementen architecturaal één geheel vormen. Op plaatsen waar brandcompartimentering vereist was, werden Schüco ADS 80 FR 30 EI30-deuren toegepast. Zo worden brandveiligheid, thermische prestaties en een uniforme architecturale uitstraling met elkaar gecombineerd.

Slimme gevel ondersteunt passieve koeling

De gevel vervult hier niet alleen een architecturale en bouwfysische functie, maar maakt ook actief deel uit van het energieconcept. Het gebouw benut immers maximaal de thermische massa van de betonstructuur. Tijdens warme zomernachten openen automatisch gestuurde ventilatieluiken zodat koele buitenlucht door het gebouw kan circuleren en de betonmassa afkoelt.

Voor die natuurlijke nachtventilatie werd gekozen voor Schüco TipTronic SimplySmart, een geïntegreerd aandrijfsysteem voor geautomatiseerde ventilatieluiken in de gevel. “Daardoor wordt de gebouwschil een actief onderdeel van het klimaatconcept en draagt ze rechtstreeks bij aan het thermisch comfort en een lagere koelvraag. Overdag beperken automatisch gestuurde buitenjaloezieën de zonnewarmte zonder het uitzicht naar buiten te verliezen”, zegt Ninke.

Circulariteit zit in de details

Ook binnen werd dezelfde ontwerpfilosofie consequent doorgetrokken. Verlijmde verbindingen werden waar mogelijk vermeden ten voordele van mechanische bevestigingen, houten deuvels en kliksystemen. Vaste kasten en lockers kunnen bijvoorbeeld later zonder schade worden gedemonteerd en ook de lichte scheidingswanden zijn eenvoudig verplaatsbaar.

Een gelijkaardige redenering ligt aan de basis van de vloeropbouw. In plaats van een klassieke chape werd gekozen voor een droog vloersysteem van Staenis, opgebouwd uit een modulair raster gevuld met gerecycleerde cellenbetonkorrels. Daardoor kunnen ook de verschillende vloerlagen later opnieuw worden gescheiden en hergebruikt.

Meer dan een verzameling producten

Volgens Ninke lag de grootste uitdaging niet bij de beschikbare technieken, maar bij de consequente toepassing van de circulaire ambities. “Demonteerbaar bouwen vraagt veel meer detailleringwerk dan een klassiek bouwproject en je moet er voortdurend op blijven hameren tijdens het hele traject.” Net daarom was een intensieve samenwerking tussen architect, studiebureaus, aannemers en leveranciers cruciaal om de circulaire uitgangspunten ook tijdens de uitvoering consequent te bewaken.

Ook de aluminium gevelsystemen van Schüco maken deel uit van die geïntegreerde benadering. Ze dragen niet alleen bij aan de architecturale kwaliteit en de energieprestaties van het gebouw, maar ondersteunen ook de modulaire opbouw en de langetermijnvisie waarop het volledige ontwerp is gebaseerd.