OPINIE. ‘Hitte bekampen? Elke boom die vandaag behouden wordt, levert morgen gratis verkoeling’ (Liesbeth Reekmans)

Mensen en gebouwen kreunen vandaag onder de hitte. De economische kost is enorm. Niet alleen door gezondheidsproblemen en sterfte, maar ook door productiviteitsverlies, extra energieverbruik, schade aan infrastructuur en de vele maatregelen die nodig zijn om onze economische activiteiten draaiende te houden. Elke hittegolf kost onze samenleving miljoenen euro’s. Terwijl de oplossing vaak letterlijk voor onze neus staat.

Een boom.

Wie tijdens deze warme dagen door een versteende woonwijk wandelt en vervolgens een straat met volwassen bomen instapt, voelt onmiddellijk het verschil. Onder bomen en in hun onmiddellijke omgeving kan de gevoelstemperatuur tot tien graden lager liggen dan op verharde, boomloze plekken. Daarnaast zorgen bomen voor schaduw, verdampen ze water en koelen ze daardoor hun omgeving op een manier die geen enkele airco op buurtniveau kan evenaren.

Toch verdwijnen nog dagelijks volwassen bomen voor nieuwe bouwprojecten, parkeerplaatsen, wegenwerken en technische infrastructuur. Vervolgens investeren we steeds meer geld in airconditioning, hitteplannen en technische ingrepen om de gevolgen van diezelfde hitte te bestrijden.

Dat is alsof we eerst de dijken afbreken en daarna verbaasd zijn dat we moeten investeren in waterpompen.

Wat we vandaag meemaken, is meer dan een klimaatprobleem. Het is ook een beleids- en ontwerpprobleem. Decennialang hebben we onze steden, dorpen en bedrijventerreinen ingericht rond steen, asfalt en beton. We hebben bomen beschouwd als aankleding, niet als essentiële infrastructuur.

Maar volwassen bomen zijn wel degelijk infrastructuur.

Ze koelen onze leefomgeving, verminderen gezondheidsrisico’s, beperken de energievraag voor koeling, bufferen water, verbeteren de luchtkwaliteit en verhogen de leefbaarheid van buurten. Ze beschermen niet alleen mensen, maar ook economische activiteit.

Elke boom die vandaag wordt behouden, levert morgen gratis verkoeling. Elke volwassen boom die vandaag wordt gekapt, betekent decennia verlies aan klimaatweerbaarheid. Een nieuwe aanplant kan dat niet onmiddellijk compenseren. Het duurt tientallen jaren voordat een jonge boom dezelfde verkoelende werking heeft als een volwassen exemplaar.

Daarom moet het opzet bij elk ruimtelijk project fundamenteel veranderen. Niet langer: “Kunnen we deze bomen behouden?” maar: “Hoe ontwerpen we dit project zodat deze bomen behouden blijven?”

De kosten van niets doen worden ondertussen steeds zichtbaarder. De code oranje die vandaag geldt, wordt steeds minder de uitzondering. Dat kan tellen als signaal van wat ons te wachten staat als we blijven bouwen zonder bomen.

De keuze is eenvoudig. We kunnen blijven investeren in steeds duurdere maatregelen om de gevolgen van hitte te bestrijden. Of we kunnen eindelijk erkennen dat bomen een van de meest effectieve, betaalbare en duurzame vormen van klimaatadaptatie zijn. Geen luxe, geen decoratie, maar een noodzakelijke publieke voorziening.

En hoe langer we wachten om dat te erkennen, hoe hoger de maatschappelijke, economische en menselijke factuur zal oplopen. Want de beste airconditioning die we kennen, groeit al tientallen jaren in onze straten, parken en tuinen. We moeten die de ruimte geven om te blijven bestaan.

In een tijd waarin België code oranje afkondigt en onze buurlanden naar code rood evolueren, kunnen we het ons niet langer permitteren bomen als bijzaak te behandelen. Een boom die vandaag behouden wordt, kan morgen het verschil maken tussen 40°C op straat of 30°C in de schaduw. Dat is klimaatbeleid op mensenmaat, en bij deze temperaturen ook een zaak van leven of dood.

Liesbeth Reekmans is voorzitter van Bomen Beter Beheren, een vzw die zich inzet voor het behoud en de uitbreiding van bomen buiten het bos, die cruciaal zijn voor een gezonde leefomgeving. Dit opiniestuk verscheen eerder op Knack.be.