Herbestemmingsdag 2026: “We hebben al genoeg gebouwd. De uitdaging is wat we ermee doen.”

Een andere kijk op bouwen

De bouwsector staat onder druk. Wereldwijd is de sector verantwoordelijk voor ongeveer 36% van de CO₂-uitstoot en 37% van het energieverbruik. “Als we blijven bouwen zoals we dat de afgelopen decennia gedaan hebben, lopen we vast,” zegt Pieter Verfaillie. “We hebben al enorm veel gebouwd. De vraag is hoe we dat patrimonium slimmer kunnen inzetten.” Tegelijk staat in Vlaanderen een aanzienlijk aantal gebouwen leeg of wordt het onderbenut. Herbestemming schuift daardoor steeds nadrukkelijker naar voren als alternatief.

Van idee naar ervaring

Wat Herbestemmingsdag onderscheidt, is dat het geen theoretisch verhaal brengt. Bezoekers stappen letterlijk binnen in projecten waar die nieuwe manier van denken al gerealiseerd is. Een voormalige brouwerij die een woonplek werd. Beschermde herenhuizen die samen een cohousingproject vormen. Een oud militair domein dat transformeert tot een publiek park. “Je kan nog zoveel uitleg geven over circulariteit,” zegt Ruben Willaert, “maar pas wanneer mensen het zien en voelen, begrijpen ze echt wat mogelijk is.” Die directe ervaring maakt van Herbestemmingsdag meer dan een kijkdag. Het wordt een moment waarop mensen hun referentiekader bijstellen.

Breder dan gebouwen alleen

Opvallend in deze derde editie is dat de focus verruimt. Naast gebouwen krijgen ook materialen en reststromen een plek. “Herbestemmen gaat niet alleen over bakstenen,” zegt Verfaillie. “Het gaat over alles wat we al geproduceerd hebben.” Die verbreding sluit aan bij een bredere Europese uitdaging. Zo is ongeveer 90% van het bouw- en sloopafval technisch recycleerbaar, maar wordt slechts een deel effectief opnieuw ingezet in hoogwaardige toepassingen. Volgens de initiatiefnemers ligt daar een enorme kans, zowel ecologisch als economisch.

Een beweging die groeit

Wat begon als een initiatief van twee experten, groeit intussen uit tot een breed gedragen platform. De voorbije edities brachten samen heel wat bezoekers op de been en trokken een divers publiek aan: van buurtbewoners tot professionals uit de sector. “Die groei is geen toeval”, zegt Willaert. “Mensen voelen dat het anders moet. Maar ze zoeken concrete voorbeelden. Herbestemmingsdag toont dat het niet alleen mogelijk is, maar ook al gebeurt.”

Van inspiratie naar actie

Met het Herbestemmingscongres op 8 juni willen de initiatiefnemers een volgende stap zetten. Waar Herbestemmingsdag inspireert, moet het congres vooral verdiepen. In Antwerpen komen onderzoekers, ondernemers, ontwikkelaars en beleidsmakers samen om te bespreken hoe herbestemming structureel kan worden opgeschaald. “Daar zitten vandaag nog de grootste uitdagingen,” zegt Verfaillie. “Financiering, regelgeving, samenwerking. Als we daar vooruitgang boeken, kan het veel sneller gaan.” Onder de sprekers is ook econoom Koen Schoors, die de link legt met de bredere circulaire economie.

Anders leren kijken

Uiteindelijk draait Herbestemmingsdag om iets fundamenteels: perspectief en verder kijken naar wat iets kan worden. “Wie een project bezoekt, kijkt daarna anders naar zijn eigen omgeving,” zegt Willaert. “En dat is waar het begint.” Inspirerende projecten die zelf willen deelnemen aan Herbestemmingsdag, kunnen hun deelname deze maand nog doorgeven via de website.

PRAKTISCH

Herbestemmingsdag 2026 vindt plaats op zondag 31 mei op verschillende locaties in Vlaanderen en Brussel. De deelnemende projecten zijn terug te vinden op de website https://herbestemmingsdag.be/nl/editie-2026. Wie zelf wil deelnemen, kan zijn of haar project inschrijven via https://www.herbestemmingsdag.be/nl/project.

DEELNEMERS

Oost-Vlaanderen

• Beyond Objects by Be Factory in Ronse: Kunstmeubelen en objecten van lokale, natuurlijke materialen en bouwresten. – Organisator: Be Factory
• Woonbrouwerij BREW in Dendermonde: voormalige brouwerijsite herbestemd tot unieke woonsite aan de Schelde. – Organisator: BASIL architecture
• Huis van Oombergen in Gent: nieuw leven voor een historisch gebouw. – Organisator: TRIGINTA en KANTL (Koninklijke Academie voor Taal en Letteren)
• Broadway: Herbestemming van een landbouwcomplex in Poesele – Organisator: ALDO architects
• UrbanCubby in Gent en Dendermonde: Slimme lockermodule om sport- en spel in publieke ruimtes te ontlenen. – Organisator: UrbanCubby

West-Vlaanderen

• Cohousing Ten Broele in Kortrijk: Herbestemming van erfgoedsite naar cousingproject – Organisator: Cohousing Projects
• Noordzee Trash Art: voorstelling van kunstwerkjes gemaakt van afval dat over de gehele kust door vrijwilligers werd opgeraapt. – Organisator: PROPER STRAND LOPERS vzw

Vlaams-Brabant

• Zomerfeest Asiat Park in Vilvoorde: voormalig legerdomein werd herbestemd tot een levendig stadspark. – Organisator: Asiat Park
• Maakleerplek in Leuven: voormalige graanmolen vormt vandaag het kloppend hart van deze ontmoetingsplaats. – Organisator: Maakleerplek
• Cohousing De Okelaar in Wolvertem: Een dorpsklooster met een dorpsschool werd duurzaam omgebouwd naar een cohousing met 23 units. – Organisator: De Okelaar

Antwerpen

• Het Academisch Kwartier in Lier: voormalige Normaalschoolsite transformeert tot een levendige, groene stadswijk. – Organisator: Caaap
• Nieuw ontmoetingscentrum Globetrotter in Turnhout – Organisator: stad Turnhout

CONGRES

Het Herbestemmingscongres 2026 vindt plaats op maandag 8 juni in Antwerpen, in Theater Elckerlyc, een herbestemde kerk. Meer info over het programma is te vinden op https://www.herbestemmingsdag.be/nl/congres-2026.