Circulair renoveren begint bij weten wat je al hebt

Bij Gare Maritime werd de bestaande stationshal minutieus geïnventariseerd. Onderzoek naar de draagstructuur en materialen liep parallel met het ontwerp. Voor afzonderlijke elementen werd vervolgens afgewogen of behoud, herstel, vervanging of verwijdering de aangewezen keuze was.

Zo'n beslissing is volgens De Preter breder dan een technische analyse. Ook kostprijs, materiaalimpact en architecturale en erfgoedwaarden spelen mee. Dat vraagt niet alleen expertise van architecten en ingenieurs, maar ook een opdrachtgever die bereid is mee te stappen in een ander ontwerpproces.

"De investering in het vooronderzoek houdt een financieel risico in. Daar liggen niet alleen lessen voor ontwerpteams, maar misschien nog meer voor opdrachtgevers", stelt De Preter.

Circulariteit stopt niet bij behoud

Ook na de beslissing om een bestaand onderdeel te behouden, blijven vragen bestaan. Wat is bijvoorbeeld de resterende levensduur? Hoe organiseer je inspectie en onderhoud? En wat met garanties wanneer materialen al tientallen jaren in gebruik zijn?

Tegelijk zette het behoud van de bestaande constructie het ontwerpteam aan het denken over de nieuwe onderdelen. De stalen gevels van Gare Maritime werden daarom modulair en losmaakbaar opgebouwd. Zo ontstaan bij een eventuele latere demontage reeksen profielen met dezelfde afmetingen, wat toekomstig hergebruik vergemakkelijkt.

De markt beweegt, de regels minder snel

De Preter ziet dat circulair bouwen de voorbije tien jaar duidelijke stappen heeft gezet. Meer materialen vinden hun weg naar een circulaire bouweconomie, het aanbod groeit en het vertrouwen in hergebruik neemt toe. Ook aannemers nemen volgens hem vaker zelf initiatief.

Toch blijven enkele hardnekkige drempels overeind. "Wat achterblijft, zijn onder meer de wetgeving, aangepaste methodieken voor keuring en attestering, garanties en een methodiek voor de waardebepaling van circulaire materialen."

Precies die spanningsvelden maken Gare Maritime ook vandaag nog relevant voor de ontwerppraktijk. Niet als recept dat één op één naar andere projecten gekopieerd moet worden. "Elk project heeft zijn eigenheid, nog meer dan bij nieuwbouw. Het proces bij Gare Maritime was op maat van dit project, maar vormt zeker een interessante piste voor andere gebouwen."

Wat De Preter architecten uiteindelijk uit zijn lezing hoopt te laten meenemen? Dat vat hij zelf bondig samen: "Circulaire ontwerp- en bouwmethodieken een stapje dichter bij de normaliteit brengen."

Meer lessen uit Gare Maritime op 17 september

Raf De Preter spreekt op donderdag 17 september tijdens ‘Staal verbindt’, de gratis inspiratie- en praktijknamiddag van Jansen AG en Architectura bij P&G Group in Heusden-Zolder. Het programma focust op staal, levenscyclusdenken, materiaalimpact en demonteerbaarheid en loopt van 15 tot 17 uur. Daarna volgen een barbecue en netwerkmoment. Deelname is gratis na voorafgaande inschrijving.