POLO.platform geeft Brusselse kanaalzone nieuwe woonlaag rond historische kanaalkranen

Het project kent bovendien een uitzonderlijk lange doorlooptijd. POLO.platform werkt al sinds 2015 aan het dossier, dat vertraging opliep door vergunningsprocedures, stabiliteitsproblemen aan het kanaal en de coronaperiode. Intussen zijn de werken eindelijk gestart. Volgens Mihalis Katopodis bleef het oorspronkelijke ontwerp overeind omdat het niet vertrok vanuit trends, maar vanuit de eigenschappen van de plek zelf. “We merken dat het ontwerp destijds zo goed opgebouwd was dat het nog altijd beantwoordt aan de noden en vragen van vandaag”, vertelt hij. “Dat is goed om te zien na zoveel jaren.”

Tussen industrie en woonwijk

De site bevindt zich op een complexe overgang tussen de grootschalige infrastructuur van het kanaal en de fijnmazigere woonstraten van Molenbeek. Die dubbele context bepaalde van bij het begin de volumetrie van het project. Het driehoekige perceel wordt ingevuld met twee afzonderlijke bouwvolumes op een doorlopende sokkel, waardoor er open ruimte ontstaat tussen de gebouwen en de schaal geleidelijk kan afbouwen richting de omliggende wijk. “Langs de ene kant heb je het industriële karakter van het kanaal, langs de achterkant spreek je over een andere schaal die voornamelijk residentieel is”, zegt Katopodis. “De uitdaging was om iets te maken dat goed past in zijn omgeving.”

Ook de vorm van het terrein maakte de ontwerpoefening bijzonder. De langste gevel richt zich naar het kanaal, terwijl de andere straatzijden smaller en intiemer zijn. Door de volumes strategisch te positioneren, probeerde POLO.platform tegelijk licht, privacy en oriëntatie te optimaliseren en voldoende ademruimte op de site te behouden. “We hebben gewerkt met twee bouwblokken zodat we zoveel mogelijk ruimtelijke kwaliteit uit de oriëntatie konden halen”, aldus Katopodis. “De bedoeling was zeker niet om het perceel volledig dicht te bouwen.”

Erfgoed als ontwerpinstrument

Centraal in het project staan twee historische kranen uit 1935, die vroeger werden gebruikt voor het laden en lossen van goederen langs het kanaal. De kranen zijn beschermd erfgoed en werden samen met Origin Architecture & Engineering grondig onderzocht en gerestaureerd. Volgens Katopodis was hun aanwezigheid veel meer dan een louter historisch gegeven. “De vraag was: hoe kunnen we die opnieuw integreren? Hoe pakken we dat aan?”, vertelt hij. “Dat was één van de belangrijkste uitgangspunten van het ontwerp.”

In plaats van de kranen als losse objecten naast het gebouw te behandelen, koos POLO.platform ervoor om ze letterlijk deel te maken van de ruimtelijke compositie. Eén van de kranen loopt tussen de twee volumes door en bepaalt mee de open ruimte op de site. Daardoor krijgt het industriële verleden een fysieke aanwezigheid binnen het dagelijkse wonen. “De aanwezigheid van de kranen maakt het project herkenbaar”, zegt Katopodis. “Langs de ene kant behouden de kranen hun plaats en hun belang, langs de andere kant maakt hun aanwezigheid het project nog boeiender.”

Industriële referenties in hedendaagse woningbouw

Die relatie met het kanaalverleden zet zich verder in de architecturale uitwerking van het project. De gebouwen combineren een robuuste betonnen sokkel met bakstenen volumes in roodbruine tinten, terwijl de gevelopeningen verwijzen naar industriële pakhuizen langs het water. De architectuur probeert zo aansluiting te zoeken bij de bestaande omgeving via een hedendaagse vertaling van industriële architectuur. “We hebben gekeken naar typologieën en morfologieën die je langs het kanaal terugvindt”, legt Katopodis uit. “Die hebben we proberen te vertalen in het ontwerp.”

Opvallend zijn ook de gekleurde binnengevels tussen de volumes, die bewust een afwijkende materialiteit krijgen. Ze functioneren als achtergrond voor de erfgoedkranen en versterken de ruimtelijke ervaring van de tussenzone. “Dat kleuraccent was bedoeld om een soort canvas te creëren voor de aanwezigheid van de kranen”, zegt Katopodis. “Die binnengevels zijn eigenlijk secundair omdat de kraan de focus moet zijn.”

Generositeit binnen densiteit

Hoewel het project een relatief hoge densiteit heeft, probeerde POLO.platform sterk in te zetten op woonkwaliteit. De appartementen krijgen grote terrassen, royale plafondhoogtes en brede zichtlijnen richting het kanaal. Ook de afstand tussen de volumes werd bewust ingezet om meer licht en ademruimte te creëren. “We proberen altijd met een kwalitatieve vrije hoogte te werken”, zegt Katopodis. “We beperken ons niet tot de absolute minimumstandaard.”

Tijdens de uitvoeringsfase worden bovendien nog wintertuinen toegevoegd aan een aantal appartementen aan de zijde van Molenbeek. Die ingreep moet extra privacy creëren en tegelijk het gevoel van een private buitenruimte versterken binnen de stedelijke context. Volgens Katopodis toont die aanpassing ook de flexibiliteit van het oorspronkelijke ontwerp. “Het project laat toe om wijzigingen door te voeren zonder het karakter of het concept aan te passen”, zegt hij. “Dat is belangrijk bij een dossier dat zo lang loopt.”

Een levendig bouwblok voor Molenbeek

Naast wonen wil Koolmijnkaai ook bijdragen aan het publieke leven in de buurt. Op het gelijkvloers komen vier commerciële ruimtes voor kleinschalige handelszaken en vrije beroepen, aangevuld met collectieve voorzieningen voor de bewoners. Door de plint actief te maken, probeert het project de omliggende straten opnieuw meer dynamiek te geven. “Die actieve plint gaat veel bijdragen aan het buurtgevoel op de site”, zegt Katopodis. “Het wordt een levendig bouwblok in plaats van iets dat ’s avonds leeg en donker blijft.”

Voor POLO.platform ligt de ambitie van het project uiteindelijk niet alleen in de architectuur zelf, maar ook in de rol die het kan spelen binnen de verdere transformatie van de Brusselse kanaalzone. Het project moet volgens Katopodis bijdragen aan een sterkere verbinding tussen het Brusselse centrum en Molenbeek, zonder de eigenheid van de plek uit te wissen. “Dat brengt de levendigheid van Brussel meer naar Molenbeek”, besluit hij. “Ik denk dat dat de kwaliteit van de hele zone zal verbeteren.”