Waterkwaliteit en legionellabeheer: stilstand is achteruitgang

Legionella wordt ook wel de veteranenziekte genoemd en is verraderlijk, vooral omdat de ziekteverschijnselen vaak niet direct gelinkt worden aan de waterinstallatie. Omdat de bacterie zich verspreidt via fijne waternevel die we inademen, vormen douches en kranen het grootste risico. De ernst van de situatie wordt onderstreept door het feit dat het aantal geregistreerde besmettingen al jaren in een stijgende lijn zit. De symptomen, zoals hoesten, kortademigheid, koorts, pijn op de borst en hoofdpijn, worden geregeld foutief aangezien voor andere longziektes.

Waarom stilstand de vijand is

Stilstaand water is de grootste boosdoener in een installatie. Wanneer water niet stroomt, krijgt de bacterie de kans om zich razendsnel te vermenigvuldigen. Dit gebeurt vooral in de biofilm, een slijmlaag aan de binnenkant van de leidingen die fungeert als de ideale voedingsbodem en schuilplaats voor de bacterie. In combinatie met een temperatuur tussen de 25 en 55 graden Celsius kan de populatie hierdoor explosief groeien.

Verkeerde dimensionering

Een veelvoorkomend probleem in ontwerpen is een incorrecte dimensionering van het leidingnet. Als een kraan met een laag debiet wordt aangesloten op een buis met een te grote capaciteit, ontstaat het ‘buis-in-buis’ fenomeen. Hierbij stroomt alleen de binnenste kern van het water, terwijl het water tegen de wanden nagenoeg stilstaat. Dit bevordert de groei van de biofilm. Om deze stagnatie te voorkomen, zijn een nauwkeurige berekening van de leidingdiameters en het vermijden van scherpe hoeken in leidingen essentieel.

Algemene richtlijnen

Op de tekentafel valt al veel ellende te voorkomen. Het fysiek scheiden van koud- en warmwaterleidingen met een afstand van minstens 15 centimeter is cruciaal om ongewenste opwarming van het koude water tegen te gaan. Daarnaast voorkomt een degelijke isolatie dat leidingen elkaar beïnvloeden. Voor het leidingnet zelf wordt doorgaans best gekozen voor materialen zoals koper, RVS, geattesteerde kunststoffen of gecertificeerd messing/brons.

Doorstroming via de grootste verbruiker

De meest effectieve manier om stagnatie in leidingen te voorkomen, is door de grootste verbruiker aan het einde van de lijn te plaatsen. Door bijvoorbeeld een toilet als laatste tappunt in de installatie te zetten, wordt bij elke spoelbeurt het water in de hele leiding in beweging gebracht. Ook bij mengwater is aandacht nodig door de inhoud van de mengwaterleidingen onder de 3 liter te houden en deze bewust niet te isoleren, zodat het water na gebruik snel kan afkoelen tot onder de veilige grens van 25 graden.

Beheersplan automatisering

Zelfs het beste ontwerp heeft onderhoud nodig om de opbouw van biofilm te voorkomen. Een goed beheersplan met een heldere risicoanalyse en een logboek van alle spoelingen is dan ook onmisbaar. Om dit werkbaar te houden, biedt Schell diverse elektronische kranen en douches aan die geprogrammeerd kunnen worden om de spoelingen automatisch uit te voeren. Het grote voordeel is dat deze kranen simultaan kunnen spoelen, waardoor er een krachtige turbulentie in de leidingen ontstaat. Die mechanische kracht is nodig om de biofilm effectief uit het systeem te verwijderen. Daarnaast is er ook het Schell SWS‑watermanagementsysteem dat deze kranen en douches centraal kan aansturen. Op gebied van logging van gebruikersgedrag en spoelingen wordt alles op een server geregistreerd, wat het beheersplan digitaal en overzichtelijk maakt. Tot slot leert een rekenoefening uit de praktijk ook nog dat simultaan spoelen doorgaans zelfs waterbesparend werkt.