Van monumentale magnolia tot verticale stadsoase: CHAMBRANG en WOONWERK Architecten in de prijzen op BILT Gent

Hoewel beide projecten een andere aanpak hanteren, delen ze dezelfde ambitie: meer ruimte creëren voor wonen én natuur. Waar CHAMBRANG de architectuur laat meebewegen met een bestaande boom, benut WOONWERK Architecten gevels, patio's en daken om bijna 200 m² groen te realiseren op een perceel van amper 120 m².

CHAMBRANG bouwt rond monumentale magnolia in Borgerhout

Bij de renovatie van een rijwoning in Borgerhout stond CHAMBRANG voor een bijzondere uitdaging. Vlak bij de achtergevel bevindt zich een monumentale magnolia uit 1949, even oud als de woning zelf. In plaats van de boom te verwijderen om plaats te maken voor een traditionele achterbouw, besloot het architectenbureau het ontwerp af te stemmen op zijn aanwezigheid. De nieuwe achtergevel plooit zich rond de boom en houdt rekening met zowel het wortelgestel als de kruin.

Die ontwerpkeuze bepaalde ook de manier waarop de woning werd uitgebreid. Omdat de mogelijkheden voor een uitbreiding in de diepte beperkt waren, zocht CHAMBRANG extra ruimte in de hoogte. De woning kreeg een volwaardige derde bouwlaag, waardoor het woonprogramma kon worden uitgebreid zonder de bestaande groene ruimte op te offeren.

De optopping sluit bovendien aan bij de oorspronkelijke architectuur van het pand. De voorgevel suggereerde al een derde verdieping door een erfenis van vroegere stedenbouwkundige voorschriften, maar die had aanvankelijk slechts een decoratieve functie. Door deze schijnbare bouwlaag om te vormen tot een volwaardige verdieping, bouwt de ingreep voort op de bestaande architecturale logica van de woning.

Boom als onderdeel van de woonbeleving

De magnolia is niet alleen bepalend voor de vorm van de woning, maar speelt ook een belangrijke rol in de dagelijkse woonbeleving. Vanuit verschillende ruimtes blijft de boom zichtbaar en ontstaat een directe relatie tussen binnen en buiten. Zelfs in het diepe hart van de woning, bij de badkamer, blijft de aanwezigheid van de boom voelbaar. Hergebruikte glasdallen laten er gefilterd daglicht binnen. 

Daarnaast draagt de boom bij aan het binnenklimaat. Tijdens de zomermaanden zorgt het bladerdak voor natuurlijke beschaduwing en verkoeling, terwijl de kale takken in de winter meer zonlicht doorlaten. De geplooide achtergevel speelt op haar beurt in op de oriëntatie van het perceel en de inval van de avondzon.

Met deze ingrepen toont CHAMBRANG hoe bestaande natuur een actieve rol kan krijgen in het architecturale ontwerp. De jury van de BILT Architectuurwedstrijd waardeerde vooral de manier waarop het project verdichting combineert met het behoud van een waardevolle boom. Tegelijk plaatste ze wel een kanttekening bij de beperkte uitwerking van de tuin en de beschikbare informatie over de materialisatie en energieprestaties.

WOONWERK Architecten creëert verticale stadsoase

Ook WOONWERK Architecten vertrekt vanuit de uitdagingen van een dichtbebouwde stedelijke omgeving, maar kiest voor een andere benadering. In de Zirkstraat, in het historische centrum van Antwerpen, transformeerde het bureau een voormalige garage en opslagplaats tot een woongebouw met drie wooneenheden.

Het perceel van 120 m² was volledig bebouwd en bleef dat ook na de transformatie. Toch slaagden de architecten erin om bijna 200 m² ecologisch groen aan het gebouw toe te voegen. Dat gebeurde door de beschikbare buitenruimte niet alleen horizontaal, maar ook verticaal te benaderen.

Een geveltuin, gevelgroen over de volledige gebouwhoogte, twee patio's en een boomgaard op het dak vormen samen een driedimensionaal groen netwerk. Op die manier worden ook de gevels en het dak ingezet als volwaardige groene ruimtes en krijgt het gebouw een bijkomende ecologische functie, zonder dat daarvoor extra grondoppervlakte nodig is.

Biodiversiteit als uitgangspunt

De vergroening van het project in de Zirkstraat gaat verder dan het creëren van een aangename woonomgeving. WOONWERK Architecten wil met de verschillende vegetatielagen ook de stedelijke biodiversiteit versterken. De combinatie van gevelbeplanting, patio's en dakgroen biedt ruimte aan vogels, bijen, vlinders en andere insecten. Bovendien werden er nestkasten geïntegreerd in het gevelontwerp.

Het groen maakt daarmee integraal deel uit van de architectuur en wordt niet louter als decoratieve toevoeging beschouwd. De verschillende groene zones vormen samen een gelaagd ecosysteem dat zich uitstrekt van het straatniveau tot op het dak.

De jury van de BILT Architectuurwedstrijd kende het project een eervolle vermelding toe vanwege die uitgesproken ecologische ambitie. Tegelijk wees ze op de uitdagingen die gepaard gaan met intensieve verticale vergroening. Vooral de ecologische voetafdruk van dergelijke ingrepen en het onderhoud van groen op grotere hoogte verdienen volgens de jury de nodige aandacht.

Twee projecten, één ambitie: meer natuur in de stad

Hoewel CHAMBRANG en WOONWERK Architecten elk een andere ontwerpstrategie hanteren, illustreren hun projecten hoe architectuur kan bijdragen aan een groenere en meer leefbare stad. In Borgerhout vormt een bestaande boom het vertrekpunt voor de renovatie en uitbreiding van een woning. In de Antwerpse binnenstad wordt een volledig bebouwd perceel dan weer benut om nieuwe groene ruimte en kansen voor biodiversiteit te creëren.

Beide projecten sluiten daarmee aan bij Binnenste Buiten, het thema van de BILT Architectuurwedstrijd 2026. Ze onderzoeken elk op hun eigen manier hoe de grens tussen binnen- en buitenruimte kan vervagen en hoe natuur een volwaardige plaats kan krijgen binnen de gebouwde omgeving.