Licht op maat van het erfgoed: Grote Markt Veurne krijgt nieuwe uitstraling

Aan die nieuwe uitstraling ging een traject van ruim tien jaar vooraf. Binnen de strikte erfgoedcontext zochten Stad Veurne, Fluvius en verschillende gespecialiseerde partners naar een oplossing die hedendaagse lichttechniek verzoent met respect voor de historische omgeving. Schréder ondersteunde het project met lichttechnische simulaties en advies over de juiste fotometrie en leverde onder meer SCULPLine-armaturen voor de gerichte aanstraling van architecturale elementen.

Van vervanging naar nieuw lichtplan

De aanleiding voor het project was in eerste instantie technisch. De sier- en openbare verlichting uit de late jaren negentig begon rond 2014 steeds meer gebreken te vertonen. Onderdelen werden moeilijk verkrijgbaar, storingen namen toe en de installatie bood geen mogelijkheden om het licht te dimmen of gericht te sturen.

Een één-op-éénvervanging leek aanvankelijk de meest logische oplossing, maar bleek technisch moeilijk haalbaar. Tegelijk bood de overstap naar ledtechnologie kansen om niet alleen het energieverbruik terug te dringen, maar ook het nachtelijke beeld van de Grote Markt te verbeteren.

Dat vroeg om een delicate evenwichtsoefening. De Grote Markt maakt deel uit van een beschermd stadsgezicht en wordt gedomineerd door waardevol erfgoed, met het Belfort als blikvanger. Armaturen verplaatsen of ingrijpend wijzigen kon dus niet zonder meer. “Het historische karakter moest absoluut behouden blijven”, zegt Frédéric Devos, schepen van o.a. cultuur en toerisme in Veurne. “We wilden geen felle terreinverlichting, maar een oplossing die de sfeer van de markt en de architectuur versterkt.”

Een modern functioneel lichtbeeld met gerichte fotometrie stond centraal in het eisenpakket. Voor de decoratieve verlichting op de markt werd daarom gekozen voor een modern tijdloos ontwerp met een ronde vormgeving. Het YOA-armatuur werd op markt en omgeving geïntegreerd om de verkeersstromen op een veilige manier volgens de lichtnormen te geleiden. De fotometrie is er hier op gericht om niet te verblinden en het lichtbeeld van de historische gebouwen niet te verstoren.

Licht en schaduw als ontwerpinstrument

Wat begon als een vervangingsvraag groeide uit tot een volwaardige lichtstudie. Stad Veurne werkte daarvoor samen met Fluvius, dat als technische spil verschillende gespecialiseerde partners bij het project betrok. Lichtberekeningen en alternatieven werden uitgewerkt en een proefopstelling op de Grote Markt liet toe om het effect ter plaatse te beoordelen. Ook het Agentschap Onroerend Erfgoed werd bij de afstemming betrokken.

De uitdaging was tweeledig. “Op het plein en in de omliggende straten moest de openbare verlichting voldoen aan de vereiste lichtklassen met een decoratief armatuur. Maar de monumentale gevels vroegen net om een veel subtielere benadering. De ronde YOA-straatverlichting combineert hier functionele fotometrie met een moderne look”, vertelt Elise Sticker, schepen van o.a. publiek domein, monumentenzorg en patrimonium in Veurne.

“In plaats van de gebouwen uniform uit te lichten, werd gekozen voor gerichte accenten. Daken, geveltoppen, richels en andere architecturale details krijgen licht, terwijl schaduw bewust deel blijft uitmaken van het beeld. Zo behouden de gevels hun reliëf en leesbaarheid wanneer het donker wordt.”

Eerst simuleren, dan verlichten

Voor de architecturale verlichting werd Schréder via Fluvius bij het project betrokken. “De lichtspecialisten van Fluvius hadden een dialux en simulatie opgesteld die wij mee gevalideerd hebben. Zo hebben we samen gekeken welke lichtverdeling voor de verschillende gebouwen het beste resultaat zou opleveren. Voor de gebouwen lag onze focus vooral op de juiste lichtverdeling voor elementen zoals de daken en geveltoppen”, legt Christophe De Vos, Sales Manger bij Schréder uit.

De simulaties maakten het mogelijk om verschillende lichtbundels en posities te vergelijken vóór de definitieve keuze werd gemaakt. Niet het armatuur zelf, maar het gewenste effect op de architectuur vormde daarbij het vertrekpunt.

“Ook voor het plein en de omliggende straten werden berekeningen uitgevoerd om de vereiste lichtniveaus te garanderen. Zo werden de functionele openbare verlichting en de architecturale aanstraling als twee onderdelen van één lichtbeeld benaderd”, voegt Christophe toe.

SCULPLine voor gerichte accenten

Voor de architecturale aanstraling werd onder andere SCULPLine van Schréder toegepast. Dit slanke lineaire ledarmatuur is ontwikkeld voor het uitlichten van gevels en architecturale elementen en is verkrijgbaar met verschillende symmetrische en asymmetrische lichtverdelingen.

Die flexibiliteit maakte het mogelijk om het licht af te stemmen op de positie van het armatuur en het specifieke bouwkundige element dat moest worden benadrukt. Op de Grote Markt worden zo de hogere delen van de historische gebouwen gericht geaccentueerd, zonder de volledige gevel egaal in het licht te zetten.

Ook de discrete integratie van de verlichting speelde een rol. In een beschermd stadsgezicht moet een armatuur niet alleen 's nachts goed presteren, maar zich overdag zo veel mogelijk ondergeschikt maken aan de architectuur. De compacte vorm van SCULPLine helpt om die visuele impact te beperken.

Niet meer, maar beter licht

De overstap naar ledtechnologie levert tegelijk winst op het vlak van energiegebruik en beheer. In tegenstelling tot de oude installatie kan de nieuwe verlichting nauwkeuriger worden gestuurd en gedimd. Licht kan daardoor gerichter worden ingezet en afgestemd op het gewenste gebruik en tijdstip.

“Die efficiëntie sluit aan bij de ontwerpfilosofie voor de Grote Markt. Het doel was niet om zoveel mogelijk licht te produceren, maar om precies genoeg licht op de juiste plaats te krijgen. Voor de openbare ruimte betekent dat voldoende zichtbaarheid en veiligheid; voor de historische gebouwen een zorgvuldig gedoseerde aanstraling”, aldus Frédéric.

Het project werd in het voorjaar van 2025 opgeleverd. Daarmee kreeg de Grote Markt een nieuw nachtelijk beeld waarin openbare en architecturale verlichting elkaar aanvullen zonder met de historische omgeving te concurreren.

Belfort vormt het sluitstuk

Eén beeldbepalend element wacht nog op zijn definitieve verlichting. “In september 2026 start de restauratie van het Belfort, waarbij onder meer de houten bovenconstructie wordt gedemonteerd en gerestaureerd. Na de heropbouw volgt ook daar bijkomende sfeerverlichting”, zegt Elise.

Het Belfort wordt daarmee het sluitstuk van een traject dat ruim tien jaar geleden begon vanuit een praktische noodzaak: een verouderde verlichtingsinstallatie vervangen. De uiteindelijke ingreep gaat veel verder. Moderne lichttechniek helpt nu om verschillende ambities samen te brengen: het historische karakter van Veurne bewaren en het tegelijk met hedendaagse, energiezuinige technologie klaarstomen voor de toekomst.