COLUMN. Péter Magyar pakt corruptie in de bouw aan: het mattheuseffect (Alexis Versele)
De regering van de Hongaarse premier, die na de verkiezingen van april 2026 een einde maakte aan het zestienjarige bewind van Viktor Orbán, heeft een grootschalig anticorruptieonderzoek ingesteld naar het voormalige Fidesz-regime. Deze campagne, die Magyar omschrijft als ‘Operatie Vagevuur’, richt zich op vermeende zelfverrijking en machtsmisbruik door ministers en topfunctionarissen uit de regering-Orbán. Hongaarse speurders vonden 17 miljoen euro aan smeergeld, dat naar hun vermoeden afkomstig is uit contracten voor busaankopen en grootschalige bouwprojecten.
Op Facebook haalde Péter Magyar de evangelielezing uit Mattheüs van de afgelopen zondagsmis aan om een politieke sneer uit te delen aan voormalig minister Miklós Seszták. Hij verwees daarbij naar de parabel van de talenten, waarin Jezus Christus vertelt hoe een heer zijn rijkdom aan zijn dienaren toevertrouwt voordat hij op reis gaat. Twee dienaren investeren het geld en geven hun heer bij zijn terugkomst meer terug dan ze hadden ontvangen, terwijl de derde uit angst de rijkdom begraaft. Péter Magyar formuleert het in zijn Facebookbericht als volgt: “Het evangelie van vandaag gaat over het talent dat in de grond begraven ligt. ‘Heer, uit angst ben ik het talent dat U mij gegeven hebt, in de grond gaan verbergen.’ Het antwoord van de Heer: ‘Jij slechte en luie dienaar! Werp hem in de duisternis!’” Het is een niet mis te verstane boodschap, geadresseerd aan alle medeplichtigen aan de Hongaarse corruptie.
Corruptie bij de toewijzing van bouwprojecten is helaas ook elders in Europa een realiteit. Ze wordt vaak als normaal beschouwd. Een goede vriend, architect in Toscane (Italië), vertelde me onlangs hoe het voor een Italiaans architect nagenoeg onmogelijk is om een publieke opdracht gegund te krijgen zonder steekpenningen te betalen. Om hieraan te ontsnappen, besloot hij uitsluitend private opdrachten te aanvaarden.
Ook bij ons is fraude in de bouw een alom bekende en gangbare praktijk, die door gebruikers als normaal wordt aanvaard. Ik herinner me een uitspraak van een collega-architect tijdens een groepsreis naar Parijs. De architect in kwestie is bemiddeld en eigenaar van meerdere woningen. Tijdens een gesprek hekelde hij het zwartwerk van uitkeringsgerechtigden in ons land, omdat zij volgens hem op onverantwoorde wijze werk van de eigen bevolking afnemen. In datzelfde gesprek vroeg hij me of hij mijn hotelkamer cash mocht betalen, waarna ik hem het bedrag via een officiële overschrijving zou overmaken. Zo kon hij zijn niet-fiscaal aangegeven inkomsten - zeg maar zijn zwart geld — als kosten officialiseren en ze op die manier witwassen.
En zo wordt ook die andere passage uit Mattheüs werkelijkheid: “Want wie heeft, zal nog meer krijgen, en wie niet heeft, hem zal zelfs wat hij heeft nog worden afgenomen …” In ons onderzoek rond betaalbaar wonen en energiearmoede gebruiken we het begrip Mattheuseffect om sociale ongelijkheid aan de kaak te stellen. De Belgische socioloog en econoom Herman Deleeck wees er in 1975 met dit begrip op dat hogere en middengroepen meer profijt halen uit allerlei sociale voorzieningen en ondersteuningsmaatregelen dan kansarme groepen, voor wie deze steun eigenlijk bedoeld is. Maar ook corruptie draagt bij aan dit effect.
De boodschap van Mattheüs is duidelijk: armoede is niet louter financieel van aard. Het verkeerd inzetten van talenten staat volgens hem gelijk aan een zekere armoede van geest. Corruptie trekt corruptie aan. Corruptie en fraude duwen een samenleving of organisatie in een zichzelf versterkende neerwaartse spiraal (reinforcing feedback loop), precies zoals systeemdenker Donella Meadows beschrijft in haar boek Denken in systemen (Thinking in Systems). Christus uitte kritiek op de roofzuchtige economie van zijn tijd, in handen van corrupte collaborateurs van de Romeinen. Zijn voorbeeld blijft helaas noodzakelijk om na te volgen.
Alexis Versele is architect, gastprofessor en lid van de onderzoeksgroep Bouwfysica en Duurzaam Bouwen aan de KU Leuven.