Fallow en MADAM architectuur ontwerpen Kinderdagverblijf Schweitzer als groene stadsschil rond speelse binnentuin
De architectenbureaus Fallow en MADAM architectuur hebben de ontwerpwedstrijd gewonnen voor Kinderdagverblijf Schweitzer in Sint-Agatha-Berchem. Samen met studiebureaus Labeau (stabiliteit), JZH (technieken en EPB), Bureau De Fonseca (akoestiek) en Codives (veiligheidscoördinatie) ontwierpen ze een Franstalige crèche met ongeveer zeventig opvangplaatsen en een commerciële ruimte. Het project, in opdracht van de gemeente Sint-Agatha-Berchem, komt op een hoekperceel aan het Dr. Schweitzerplein, langs de Gentsesteenweg. Het maakt deel uit van het Duurzaam Wijkcontract ‘Moderne Wijk’ en moet een ontbrekend stuk van het bouwblok invullen.
Het terrein, momenteel een grasveld en een parking, ligt op een opvallende plek aan het drukke plein. Fallow en MADAM architectuur beantwoorden die stedelijke context met een gebouw dat het bestaande bouwblok vervolledigt en een nieuwe gevelwand vormt aan het Schweitzerplein. Het bouwvolume krijgt extra hoogte op de hoek, terwijl een royale onderdoorgang de straat met het groene binnengebied verbindt. Die biedt meteen een beschutte toegang tot de crèche. De commerciële ruimte langs de Gentsesteenweg sluit aan bij de bestaande winkels en krijgt een eigen ingang, zodat beide functies onafhankelijk van elkaar kunnen werken.
Een beschutte overgang tussen stad en crèche
De onderdoorgang vormt de spil van het gelijkvloers. Ouders kunnen er hun kinderen brengen en ophalen, beschermd tegen regen en wind en afgeschermd van het verkeer. Via een ruim sas met plaats voor kinderwagens bereiken ze de centrale inkomhal, die de verschillende functies van de crèche met elkaar verbindt. Het directiebureau ligt vlak bij de ingang, met zicht op het dagelijkse komen en gaan. Ook de gemeenschappelijke peuterruimte en de psychomotorische zaal sluiten aan op deze hal. Beide ruimtes staan rechtstreeks in verbinding met de binnentuin en kunnen worden samengevoegd tot één grote speelomgeving.
Bij de organisatie van het gelijkvloers spelen ook de niveauverschillen op het terrein een rol. Omdat het perceel afhelt van de Gentsesteenweg naar de Josse Goffinlaan, schuiven de ontwerpers een deel van het programma in de bestaande topografie. Zo kunnen de keuken en verschillende ondersteunende functies op een lager niveau toch daglicht ontvangen. Personeel en leveringen krijgen een afzonderlijke toegang via de Josse Goffinlaan, terwijl naast de hoofdtoegang ruimte wordt voorzien voor een mogelijke kiss-and-ridezone. Die scheiding van circulatiestromen moet het dagelijkse gebruik overzichtelijk en veilig houden.
Leefgroepen op kindermaat
De eigenlijke leefgroepen bevinden zich op de eerste en tweede verdieping. Op de eerste verdieping komen drie groepen voor peuters ouder dan achttien maanden, terwijl de tweede verdieping bestemd is voor drie babygroepen met kinderen jonger dan achttien maanden. Beide niveaus volgen een vergelijkbare indeling, met twee leefgroepen aan de uiteinden van het gebouw en een derde groep centraal in het plan. Een compacte circulatiezone verbindt de verschillende ruimtes en vermijdt lange gangen. De leefgroepen kunnen bovendien onderling worden gekoppeld, waardoor het gebouw zich kan aanpassen aan veranderende pedagogische of organisatorische behoeften.
Binnen elke leefgroep vormt een open speelruimte het centrale vertrekpunt, aangevuld met slaapkamers en een verzorgingsruimte. Grote ramen en doorzichten zorgen voor natuurlijk licht en maken visueel contact tussen de verschillende ruimtes mogelijk. Fallow en MADAM architectuur besteden bijzondere aandacht aan de manier waarop jonge kinderen hun omgeving beleven. Lage ramen, afgeronde hoeken, kleine nissen en ingebouwd meubilair op kindermaat nodigen uit tot ontdekken en zelfstandig bewegen. Hout, natuurlijke afwerkingen en warme kleuren moeten tegelijk een huiselijke sfeer creëren waarin kinderen zich geborgen voelen.
Een getrapt landschap met speelstraten
Een van de opvallendste onderdelen van het ontwerp is de aaneenschakeling van groene buitenruimtes. De binnentuin op het gelijkvloers vormt het vertrekpunt van een getrapt landschap dat zich via terrassen en groene dakoppervlakken over de verschillende verdiepingen uitstrekt. In de tuin wisselen zand, gras, houtschilfers, natuurlijke glooiingen en speelelementen elkaar af. Centraal komt een grote boom waarvan de kruin tot aan de terrassen reikt. Die zorgt in de zomer voor schaduw en verkoeling, terwijl het zonlicht in de winter tot diep in de binnentuin kan doordringen.
Ook op de verdiepingen krijgen de kinderen rechtstreeks toegang tot buitenruimte. Elke leefgroep beschikt over een eigen, afsluitbaar terras, maar via poortjes kunnen de terrassen met elkaar worden verbonden. Op de peuterverdieping ontstaat zo een doorlopende ‘speelstraat’ waar kinderen kunnen rondlopen, met loopfietsjes rijden en samen spelen. De terugwijkende bouwlagen laten zonlicht doordringen tot in de binnentuin, terwijl de terrassen zelf beschermd blijven tegen overmatige bezonning. Helemaal bovenaan krijgen ook de personeelsleden een eigen dakterras, met uitzicht over Brussel en de basiliek van Koekelberg.
Groene baksteen aan de straat, hout aan de tuin
Het contrast tussen de straat- en tuinzijde bepaalt in belangrijke mate het architecturale karakter van Kinderdagverblijf Schweitzer. Aan het plein kiezen Fallow en MADAM architectuur voor een ingetogen gevel in groene baksteen, met regelmatig geplaatste ramen en geperforeerde aluminium zonweringen. De gevel krijgt extra reliëf doordat elke verdieping ongeveer tien centimeter naar voren springt. Aan de binnentuin maakt die strakke ritmiek plaats voor een lichtere, speelsere architectuur met houten gevelbekleding, grote glaspartijen en verspringende terrassen. De onregelmatige gevellijnen verwijzen volgens de ontwerpers naar de vormen die ontstaan wanneer jonge kinderen voor het eerst met een schaar knippen.
Ook constructief en energetisch is het ontwerp afgestemd op een lange levensduur. Een hybride draagstructuur combineert betonnen vloerplaten, die bijdragen aan de akoestische prestaties en thermische inertie, met niet-dragende gevels in houtskeletbouw. Warmtepompen, zonnepanelen, regenwaterrecuperatie en gerichte zonwering moeten het energie- en waterverbruik beperken. Bijzondere aandacht gaat naar geluidscomfort, zowel in de slaap- en leefruimtes als in de binnentuin, waar geluidsabsorberende houten gevelpanelen zijn voorzien. Dankzij de heldere draagstructuur en aanpasbare indeling kan het gebouw bovendien meegroeien met toekomstige behoeften.