Van BIM naar digital twin: hoe de MIVB infrastructuurdata inzet voor slimmer beheer

Het project toont enerzijds dat digitale modellen ook na de ontwerp- en uitvoeringsfase waarde kunnen creëren, maar is anderzijds ook een praktijkvoorbeeld van een bredere evolutie: van BIM als ontwerpinstrument naar gestructureerd informatiemanagement over de volledige levenscyclus van gebouwen en infrastructuur.

Van versnipperde informatie naar één digitale omgeving

De MIVB beheert een uitgebreid netwerk van metro-, tram- en businfrastructuur. De technische informatie daarover was lange tijd verspreid over verschillende afdelingen, systemen en documenten. Ontwerpers en onderhoudsteams werkten met eigen toepassingen en methodes, wat de uitwisseling en actualisering van gegevens bemoeilijkte.

Om die versnippering aan te pakken, startte de vervoersmaatschappij in 2019 een digitaal transformatietraject. Daarbij werden bestaande 2D- en 3D-tekeningen stapsgewijs verrijkt met metadata over onder andere technische kenmerken, onderhoudshistoriek en de toestand van installaties. Zo evolueren klassieke tekeningen naar digitale informatiebronnen die zowel het ontwerp ondersteunen als bruikbaar zijn voor het dagelijkse infrastructuurbeheer.

Meer dan 72.000 assets gedigitaliseerd

De MIVB koos voor een gefaseerde aanpak. Het eerste project richtte zich op de bovenleidingsystemen, waarvan meer dan 35.000 infrastructuurelementen digitaal werden gedocumenteerd. Vervolgens werd de aanpak uitgebreid naar 330 kilometer spoorinfrastructuur, goed voor ruim 37.000 bijkomende assets.

Om die gegevens centraal te beheren, werd een Common Data Environment (CDE) opgezet. Daarin worden verschillende digitale platformen gecombineerd. Autodesk Forma, voorheen Autodesk Construction Cloud, ondersteunt de samenwerking tussen projectteams. Trimble Quadri centraliseert infrastructuurgegevens, terwijl Trimble Connect de informatie beschikbaar maakt voor medewerkers op het terrein.

ARKANCE begeleidt de MIVB bij de implementatie van deze oplossingen en de ontwikkeling van gestandaardiseerde modellen, bibliotheken en werkprocessen. Daarbij worden ook de principes van ISO 19650 toegepast, de internationale norm voor informatiemanagement bij bouw- en infrastructuurprojecten.

actuele infrastructuurdata

De digitalisering moet vooral de dagelijkse werking van de onderhoudsdiensten ondersteunen. Bijna 450 technici zullen geleidelijk toegang krijgen tot digitale infrastructuurinformatie via tablets. Op een digitale kaart kunnen ze de locatie van een interventie opzoeken en de bijbehorende technische gegevens raadplegen. Medewerkers kunnen de beschikbare informatie bovendien aanvullen met bijvoorbeeld foto's van installaties.

Daarmee ontstaat een wisselwerking tussen de digitale modellen en de fysieke infrastructuur. Informatie wordt niet langer uitsluitend vanuit de ontwerpafdeling aangeleverd, maar ook op het terrein bijgewerkt. Op termijn wil de MIVB die gegevens gebruiken om onderhoud gerichter te plannen en mogelijke defecten vroeger te detecteren. 

Wat betekent dit voor architecten en studiebureaus?

Hoewel de toepassing zich situeert binnen de openbaarvervoerinfrastructuur, zijn de onderliggende principes ook relevant voor de gebouwensector. Bij ziekenhuizen, scholen, kantoorgebouwen en andere complexe gebouwen groeit de behoefte aan betrouwbare digitale informatie over technische installaties en bouwcomponenten.

De MIVB-case maakt duidelijk dat de bruikbaarheid van digitale modellen tijdens de exploitatiefase sterk afhangt van de manier waarop informatie wordt gestructureerd en uitgewisseld. Dat begint idealiter al tijdens het ontwerp, met afspraken over datakwaliteit, informatiestandaarden en de gegevens die de toekomstige beheerder nodig heeft.

Een BIM-model vormt daarbij een mogelijke basis, maar is niet automatisch een digital twin. Daarvoor moet het model worden gekoppeld aan relevante beheerinformatie en, afhankelijk van de toepassing, gegevens over de actuele toestand van de infrastructuur. 

Verdere integratie tegen 2027

De MIVB wil haar digitale informatieomgeving de komende jaren verder uitbreiden. Na de bovenleidings- en railsystemen moeten ook de sein- en energiesystemen verder worden geïntegreerd. De vervoersmaatschappij mikt op 2027 als volgende belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van haar operationele digital twin. Die moet uiteindelijk bijdragen aan beter infrastructuurbeheer, een hogere betrouwbaarheid van het netwerk en meer mogelijkheden voor preventief onderhoud.

Volgens Cossimo Albanese, Head of Digital Transformation binnen de infrastructuurafdeling van de MIVB, is technologie daarbij slechts een deel van de uitdaging. "Bij digitale transformatie moet de focus niet liggen op de technologie zelf, maar op de gewoontes en werkwijzen die ermee veranderen. Het draait eerst om mensen", besluit hij.