Cupa Pizarras bekleedt complexe daken van The Grand met natuurleien op klein formaat

Voor de nieuwe dakbedekking van The Grand werd gekozen voor de Cupa 4 in Vlaams model, een natuurlei die zich door haar vorm vlot laat verwerken. “Bij het Vlaamse model zijn twee hoekjes van de rechthoekige lei afgekapt. Dat maakt het gemakkelijker om de leien te plaatsen, uit te lijnen en uit te vlakken”, vertelt Dirk Fontaine. Voor The Grand wordt deze natuurlei uitgevoerd in een formaat van 27 bij 18 centimeter.

Klein formaat voor complexe dakvormen

Dat kleine formaat hangt nauw samen met de uitgesproken hellingen van het dak. “Hoe steiler je gaat, hoe kleiner het formaat dat je kunt gebruiken”, legt Dirk uit. Bij steilere dakvlakken is immers minder overlap nodig om de waterdichting te verzekeren, waardoor kleinere leien mogelijk worden. Dirk ziet in het kleine formaat ook een esthetische kwaliteit: “Dat verhoogt de charme van zo’n dak natuurlijk.”

De beperkte afmetingen komen ook van pas bij de torentjes, koepels en andere gebogen onderdelen van The Grand. “Hoe krijg je van een vlak schijfje toch een rond geheel? Door telkens schuin aan te snijden, zodat je een soort trapeziumvorm krijgt”, legt Dirk uit. Met kleinere leien kan de dakdekker de complexe geometrie van het dak zo nauwkeurig volgen.

Waterdicht door dubbele overlap

Bij al die verschillende dakvormen blijft één principe essentieel: de leien moeten elkaar voldoende overlappen om het dak waterdicht te maken. “Je moet altijd de dubbele overlap respecteren. Dat betekent dat er telkens drie leien over elkaar liggen”, aldus Dirk. De vereiste overlap wordt bepaald door de helling van het dak: hoe flauwer het dakvlak, hoe groter de overlap moet zijn.

Op plaatsen waar de geometrie van het dak het onmogelijk maakt om die overlap uitsluitend met leien te realiseren, kan de dakdekker met loden lokketten werken. Dat geldt bijvoorbeeld voor hoekkepers, kilgoten en nokken. De richtlijnen voor een correcte toepassing kan je vinden in de Technische Voorlichting 219. “De dakdekker moet altijd denken in functie van die druppel water. Je moet vermijden dat die ergens achter geraakt en naar binnen sijpelt.” Precies bij een dak met zoveel bijzondere vormen als The Grand wordt het vakmanschap van de uitvoerder daardoor bepalend.

Elke lei heeft haar plaats

Dat vakmanschap begint al bij het materiaal zelf. Natuurlei is geen industrieel product waarvan elk exemplaar exact dezelfde dikte heeft. Cupa Pizarras maakt voor het Vlaamse model al een selectie om de verschillen zo klein mogelijk te houden, maar ook op de werf sorteert de dakdekker de leien verder. “De dikkere leien worden onderaan gelegd en naar boven toe werk je met dunnere. Zo krijg je uiteindelijk een mooi egaal dak. Onder dakdekkers zeggen we: elke lei heeft haar plaats op een dak.” Het leggen van natuurlei blijft volgens Dirk dan ook een echt métier.

Die kleine onderlinge verschillen bepalen tegelijk een deel van de aantrekkingskracht van het materiaal. Licht en weersomstandigheden zorgen ervoor dat het dak nooit volledig uniform oogt. “Er zit van nature een beetje nuance in. Afhankelijk van hoe het zonlicht op het dak valt, verandert de kleur of intonatie. Ochtendlicht, middaglicht en avondlicht geven telkens een ander cachet.” Juist doordat de leien niet computergestuurd tot identieke elementen worden geproduceerd, behoudt het dak volgens Dirk zijn natuurlijke levendigheid.

Een productieproces dat nauwelijks veranderde

Ook de productie van natuurlei is nog sterk ambachtelijk. In de Spaanse groeves van Cupa Pizarras worden rotsblokken gewonnen en tot kleinere, hanteerbare stukken verzaagd. Daarna worden ze manueel tot afzonderlijke leien gespleten. “We halen het rotsblok uit de berg, zagen het in kleinere blokken en daarna begint het splijten met hamer en beitel. Dat gebeurt nog altijd op dezelfde manier als honderd jaar geleden.” Het materiaal waarmee een historisch gebouw als The Grand vandaag opnieuw wordt bedekt, wordt dus nog grotendeels volgens een traditioneel procedé gevormd.

Dat betekent volgens Dirk niet dat een nieuwe lei zomaar elke onregelmatigheid van een oude constructie kan opvangen. Bij een restauratie moet ook de onderliggende dakstructuur zorgvuldig worden voorbereid. “De dakdekker moet eerst zorgen dat de onderstructuur goed uitgelijnd en uitgevlakt is. Elke onvolkomenheid in het gebinte zie je uiteindelijk ook in het afgewerkte dak.” De kwaliteit van het resultaat hangt zo af van een opeenvolging van nauwkeurig uitgevoerde stappen, van groeve en selectie tot onderbouw en plaatsing.

Honderd jaar en een tweede leven

Een belangrijke troef van natuurlei is volgens Dirk de lange levensduur. Voor de Cupa 4 geeft Cupa Pizarras een garantie tot honderd jaar. De initiële investering ligt volgens hem hoger dan bij sommige alternatieven, maar moet daarom over een veel langere gebruiksperiode worden bekeken. “Als je de kostprijs deelt door de levensduur, is het eigenlijk een zeer economisch product. De investering in het begin is groter, maar je hoeft het dak gedurende heel lange tijd niet opnieuw te vernieuwen.” Klassiek onderhoud blijft uiteraard wel noodzakelijk.

Ook aan het einde van een eerste toepassing hoeft de natuursteen niet verloren te gaan. Leien die nog in goede staat zijn, kunnen opnieuw worden gebruikt, terwijl beschadigde exemplaren als steenachtig materiaal een andere bestemming kunnen krijgen. “Dankzij die lange levensduur kun je een lei perfect recupereren en een tweede leven geven. En als dat niet meer kan, blijft het natuursteen: je kunt het bijvoorbeeld vermalen tot grind.” Voor Dirk past die lange levenscyclus goed bij een restauratie als The Grand, waarin ook het gebouw zelf voor de toekomst wordt behouden.

Erfgoed als deel van onze identiteit

Voor Cupa Pizarras is The Grand daarom meer dan een prestigieuze referentie. Natuurlei wordt volgens Dirk vaak toegepast op monumenten en historische gebouwen, waardoor het bedrijf geregeld betrokken raakt bij restauraties waarin materiaalkeuze en erfgoed nauw met elkaar verbonden zijn. “Het feit dat het bureau van David Chipperfield erbij zit, maar ook Origin met zijn specialisatie in renovatie, maakt dat het gebouw met de grootste zorg wordt hersteld. Ik ben ervan overtuigd dat Nieuwpoort nog vele decennia van deze parel zal kunnen genieten.”

Die zorg voor het bestaande heeft voor Dirk uiteindelijk ook een culturele dimensie. Architectuur vertelt volgens hem iets over de samenleving die haar heeft voortgebracht, en nieuwe architectuur hoeft daarom niet ten koste te gaan van wat er al is. “Architectuur geeft mee vorm aan wie je bent als samenleving. Ik heb niets tegen moderne architectuur, integendeel, maar daarom hoeven we onze afkomst en geschiedenis niet los te laten. Je mag ook koesteren waar je vandaan komt.” Met zijn vernieuwde natuurleien dak behoudt The Grand zo niet alleen een karakteristiek onderdeel van zijn architectuur, maar ook van zijn herkenbaarheid aan de Belgische kust.