Bureau Bouwtechniek vertaalt complexe restauratie en uitbreiding van The Grand naar de werf

David Chipperfield Architects staat in voor het architecturale ontwerp, Origin Architecture & Engineering voor het restauratieve luik en Bureau Bouwtechniek voor de technische uitwerking en uitvoering. Lieselot Prinsie is vanuit dat laatste bureau al jarenlang nauw bij The Grand betrokken. “Ik ben al redelijk vroeg in het project ingestapt: vanaf het definitief ontwerp en de opmaak van het aanbestedingsdossier, vervolgens bij de overgang naar het bouwteam en nu ook bij de opvolging van de uitvoering als uitvoerend architect.” Daarnaast staat Bureau Bouwtechniek onder meer in voor brandveiligheid en EPB en voerde het verschillende specifieke bouwtechnische studies uit.

Oud en nieuw op elkaar bouwen

Een van de grootste bouwtechnische uitdagingen bevindt zich bovenaan The Grand. De bestaande dakverdieping werd verwijderd en maakt plaats voor twee nieuwe verdiepingen en twee nieuwe dakverdiepingen. Die ingreep vraagt om een zorgvuldige omgang met de toegevoegde gewichten op de bestaande constructie en funderingen. “We proberen alle nieuwe toevoegingen zo licht mogelijk te bouwen, om de bijkomende belastingen op de bestaande structuur en de bijhorende verstevigingswerken zo veel mogelijk te beperken”, legt Lieselot uit. Er wordt onder meer gewerkt met lichte betonvloeren, lichte vloer- en dakpakketten, en lichte gipskartonconstructies voor de binnenwanden.

De dakcontructie bestaat uit staal en hout. Constructief sluiten de nieuwe gevels rechtstreeks aan op de historische buitenmuren. De massieve bestaande gevel gaat daarbij over in een nieuwe spouwconstructie, maar aan de buitenzijde moest de materialiteit zoveel mogelijk doorlopen. Om de nieuwe afwerking precies af te stemmen, ging het ontwerpteam bijzonder ver. “Er zijn meerdere stalen van een meter op een meter gemaakt, die met een kraan in de lucht werden gehouden om de kleurtint af te stemmen op de bestaande gevel”, vertelt Lieselot. Zo ontstaat visuele continuïteit tussen beide bouwfases, terwijl de toegevoegde verdiepingen een eigentijdse architecturale vormentaal behouden.

Een bestaand gebouw digitaal ontleden

Om de onregelmatige bestaande toestand nauwkeurig in kaart te brengen, werkte Bureau Bouwtechniek vanaf de aanbestedingsfase met een digitaal 3D-model. De basis daarvoor was een “puntenwolk” of point cloud, een gespecialiseerde opmeting van het volledige gebouw. “Een puntenwolk is eigenlijk een 3D-kopie van de werkelijkheid: een driedimensionale foto bestaande uit immens veel 3D-meetpunten waarin je tegelijk kunt rondlopen en meten”, verduidelijkt Lieselot. Die gegevens werden vervolgens vertaald naar een Revit-model, waarin Bureau Bouwtechniek de architectuur en structuur kon samenbrengen en op elkaar afstemmen.

Dat model was geen statische weergave die aan het begin van het project definitief werd vastgelegd. Tijdens het strippen en ontmantelen kwam voortdurend nieuwe informatie over de historische constructie aan het licht. “Op dat moment moet je het model opnieuw aanpassen, omdat je na de ontmanteling veel meer zicht hebt op de bestaande toestand”, zegt Lieselot. Die nauwkeurigheid was ook belangrijk voor de uitvoering: verschillende onderaannemers werkten verder op hetzelfde model om onderdelen te produceren, onder meer prefabbetonelementen die exact op het bestaande gebouw moesten aansluiten.

Brandveiligheid binnen een historische structuur

De nieuwe woonfunctie en de uitbreiding van The Grand brengen hedendaagse eisen op het vlak van brandveiligheid met zich mee. De niet-beschermde bestaande trappenhallen werden verwijderd en vervangen door zes nieuwe trappen, gegroepeerd in drie kokers met telkens twee trappen. Die opmerkelijke configuratie heeft een duidelijke veiligheidsreden. “Volgens de brandvoorschriften voor hoogbouw moet je vanuit elk appartement via twee trappen kunnen vluchten en moeten deze trappen doorlopen tot het dakniveau”, legt Lieselot uit. Bureau Bouwtechniek werkte het volledige brandveiligheidsluik uit, inclusief de noodzakelijke afwijkingen en bijkomende maatregelen die voortvloeien uit de combinatie van nieuwbouw en erfgoed.

Voor de beschermde historische traphal lag de situatie anders. Die moest niet alleen bewaard blijven, maar wordt ook opnieuw gebruikt om appartementen te ontsluiten. Daardoor moest een oplossing worden gevonden die het erfgoed respecteert en tegelijk voldoende veiligheid biedt. “Er is een RWA-systeem, een rook- en warmteafvoersysteem, geïnstalleerd. Omdat de bestaande trap niet volledig volgens de huidige normen is uitgevoerd, gaat het om een brandafwijking waarvoor compenserende maatregelen worden genomen”, aldus Lieselot. Zo kan een karakteristiek onderdeel van het oorspronkelijke gebouw een actieve functie blijven vervullen binnen de nieuwe circulatie.

Bouwen op de zeedijk

De ligging van The Grand pal aan zee voegt nog een extra technische randvoorwaarde toe. Materialen en gevelelementen moeten geschikt zijn voor een omgeving waarin het gebouw sterk aan de weersomstandigheden wordt blootgesteld, nl. het agressieve zeeklimaat en de windbelasting. Dat heeft gevolgen voor zowel de materiaalkeuze als de detaillering. “Bouwen aan zee is zeker een uitdaging op het vlak van materiaalkeuze, hun natuurlijke duurzaamheid in combinatie met hun bescherming. Voor de keuze van het buitenschrijnwerk en dakpaketten speelt de windklasse dan weer een belangrijke rol”, zegt Lieselot. De uitzonderlijke locatie van The Grand werkt zo door tot in bouwtechnische beslissingen die bij een project landinwaarts anders kunnen liggen.

Ook tijdens de uitvoering blijft de complexiteit van het bestaande gebouw zich manifesteren. Niet elk detail kan vooraf volledig worden voorspeld of met een standaardoplossing worden aangepakt. “Tijdens de uitvoering duiken regelmatig praktische vraagstukken op waarover we als team moeten nadenken om het op te lossen”, vertelt Lieselot. Enerzijds gaat het om situaties die pas na ontmanteling zichtbaar werden, anderzijds om detaillering die tijdens het ontwerpproces nog niet volledig konden worden uitgewerkt. Dat vraagt om flexibiliteit van alle betrokken partijen en maakt de werf voor Lieselot tegelijk bijzonder boeiend.

Erfgoed energetisch opwaarderen

Ook bij de energetische verbetering vormt het bestaande gebouw het uitgangspunt. De beschermde buitengevels kunnen niet zomaar worden aangepast, waardoor verschillende oplossingen aan de binnenzijde of buiten het zicht worden geïntegreerd. “De bestaande delen worden aan de binnenzijde geïsoleerd met een capillair actief isolatiesysteem. Daarnaast is het project volledig fossielvrij en wordt er gewerkt met geothermie”, licht Lieselot toe. Onder de nieuwe parking worden geothermische grondboringen aangebracht in combinatie met een bodem-water-warmtepomp voor de appartementen. De nieuwe gebouwdelen voldoen aan de geldende isolatie-eisen.

Op het dak worden daarnaast fotovoltaïsche panelen geplaatst. Door de bijzondere dakvorm kunnen die uit het zicht van de openbare ruimte blijven, zodat ze het historische beeld van The Grand niet verstoren. “Het was een voorwaarde van de vergunning dat je de PV-panelen niet kunt zien vanop straat”, zegt Lieselot. De ingreep illustreert hoe nieuwe technieken in het hele project worden ingepast binnen de randvoorwaarden van het bestaande gebouw. Energetische prestaties, hedendaags wooncomfort en behoud van de historische verschijningsvorm moeten daarbij voortdurend met elkaar worden verzoend.

Techniek en ontwerp op elkaar afstemmen

De brede rol van Bureau Bouwtechniek vereist een nauwe wisselwerking met David Chipperfield Architects. Technische voorstellen worden getoetst aan het architecturale concept, terwijl ontwerpbeslissingen op hun beurt technisch uitvoerbaar moeten worden gemaakt. Lieselot ervaart die taakverdeling tussen ontwerpend architecte en uitvoerend architect als zeer constructief. “Ze zijn zeer intensief betrokken bij het project, maar hebben tegelijk veel respect voor onze technische inbreng”, zegt ze over David Chipperfield Architects. Die houding maakt het mogelijk om technische vraagstukken vroegtijdig te bespreken in plaats van ze pas tijdens de uitvoering als afzonderlijke problemen op te lossen.

Dit partnerschap bewijst zijn waarde wanneer technische noodzaak en architecturale ambitie uit elkaar dreigen te lopen. Bureau Bouwtechniek streeft er dan naar om de technische achtergrond van de bepaalde oplossing helder te kaderen, waarna beide bureaus samen op zoek gaan naar een gedragen alternatief. “Als een technisch voorstel esthetisch gezien een uitdaging vormt, zoeken we via dialoog naar een consensus die zowel technisch als visueel overtuigt”, besluit Lieselot. Precies die wisselwerking tussen ontwerp en bouwtechniek maakt het mogelijk om de vele eisen van The Grand in één coherent project samen te brengen.