De badkamer als bouwmodule: één doordacht modulair badkamerconcept voor 780 appartementen

Die aanpak vraagt om meer dan seriematige productie alleen. Ontwerp, techniek, logistiek en uitvoering moeten vanaf een vroeg stadium nauwkeurig op elkaar worden afgestemd. Indeling, aansluitingen, productkeuzes, transport en montage liggen daardoor veel eerder vast dan bij een traditioneel bouwproces. De badkamer wordt zo een integraal onderdeel van een geïndustrialiseerde manier van bouwen.

Vroeger aan tafel

De modulaire badkamers passen binnen de bredere prefabaanpak van Ten Brinke waarbij ook andere onderdelen van de 2 gebouwen zoveel mogelijk vooraf worden geproduceerd. Voor LAUFEN betekende dit project een verschuiving van de traditionele rol als sanitairleverancier naar een betrokkenheid vroeger in het bouwproces.

“Traditioneel zijn wij badkamerinrichters en zitten we eigenlijk pas helemaal aan het einde van het proces.”, vertelt Eric Meijer, Managing Director van LAUFEN Benelux. “Bij dit project is vanaf het begin besloten om zoveel mogelijk prefab te bouwen en daar hoort de badkamer ook bij.”

Voor de productie van de complete badkamer- en wc-POD’s wordt samengewerkt met een gespecialiseerde partner in Italië. Het project in Leiden is voor LAUFEN de eerste Nederlandse toepassing van het concept op deze schaal. Die schaal maakt industrialisatie interessant, maar betekent ook dat beslissingen vroeg in het proces moeten worden vastgelegd.

Standaardiseren om te kunnen industrialiseren

Hoewel niet alle appartementen dezelfde badkamer krijgen, blijft het aantal varianten bewust beperkt. De verschillende uitvoeringen zijn onder andere afgestemd op de diverse huursegmenten. De basisgedachte blijft echter dezelfde: seriematige productie levert pas efficiëntiewinst op wanneer een voldoende groot aantal vergelijkbare units kan worden gemaakt.

Voor Zirro en Schouls werd gekozen voor douches en sanitair uit de LAUFEN Pro-lijn, gecombineerd met Lani-badkamermeubels. Naast uitstraling spelen ook de robuustheid en onderhoudsvriendelijkheid van de gekozen producten een rol. Bij een grootschalig huurproject moet de badkamer immers ook bestand zijn tegen intensief gebruik.

Eerst ontwerpen, dan produceren

Een belangrijk voordeel van POD’s is dat de badkamers onder gecontroleerde omstandigheden kunnen worden geproduceerd en vooraf uitgebreid gecontroleerd. Dat bevordert een constante kwaliteit en maakt de uitvoering minder afhankelijk van opeenvolgende werkzaamheden en verschillende vakmensen op de bouwplaats. Voor de serieproductie startte, werd eerst een complete unit gebouwd en beoordeeld. De opdrachtgever controleerde in de fabriek onder meer tegels, sanitair, spiegels en accessoires.

“Als we eenmaal gaan produceren, kun je niet gaandeweg zeggen: we willen de spiegel toch aan de andere kant”, zegt Eric. Hij vergelijkt die voorbereiding met de mise-en-place in een professionele keuken. “Als de chef-kok geen goede mise-en-place heeft, wordt het gerecht niet goed. Bij prefab is dat net zo: alles moet vooraf kloppen, zodat je daarna efficiënt kunt produceren.”

Minder werk op de bouwplaats

Tegelwerk, sanitair, meubels en een groot deel van de installatietechniek zijn al in de POD verwerkt. Op locatie moet de module voornamelijk nog worden geplaatst en aangesloten. Dat vermindert de behoefte aan verschillende vakmensen op de bouwplaats.

“De bouwplaats is ook veel schoner, omdat je minder bouw- en restmateriaal hebt. En het gaat snel. In vergelijking met traditioneel bouwen was de doorlooptijd tot sleutelklare oplevering hier volgens de vergelijking ongeveer een jaar korter”, vult Eric aan. Bij huurwoningen heeft zo’n kortere bouwtijd bovendien een financiële component: een eerder opgeleverd appartement kan ook eerder worden verhuurd.

Prefab is echter niet automatisch goedkoper of voor ieder project de beste oplossing. “De kosten van producten en materialen liggen ongeveer op hetzelfde niveau als bij traditionele uitvoering. Het verschil ontstaat vooral bij arbeid en uitvoeringsuren. Voldoende schaal, een geschikt gebouwontwerp en een goed georganiseerde logistiek zijn daarom cruciale voorwaarden”, aldus Eric.

Prestaties aantoonbaar maken

Ook duurzaamheid wordt binnen zo’n geïndustrialiseerd proces breder bekeken dan alleen de keuze van materialen. Minder werkzaamheden en afval op de bouwplaats spelen mee, net als productie en transport. De units voor het Leidse project worden bijvoorbeeld vanuit Italië per trein vervoerd.

Tegelijk moeten milieuprestaties steeds beter onderbouwd worden. EPD’s, certificeringen en gegevens over materiaalgebruik, productie, verpakking en transport maken daarom deel uit van het proces. Ook op productniveau gelden concrete eisen. Zo moesten de toegepaste kranen aantoonbaar voldoen aan de gestelde WELL-normering rond onder andere waterbesparing.

“Voor alles wat je zegt, moet je ook bewijslast hebben”, benadrukt Eric. “Als wij stellen dat een product op een bepaalde manier wordt geproduceerd en daarbij bijvoorbeeld minder fossiele brandstoffen worden gebruikt, dan moet je dat kunnen aantonen. Een opdrachtgever moet kunnen vragen: laat het maar zien.”

De badkamer als onderdeel van het bouwsysteem

Met 1.140 badkamer- en wc-POD’s voor 780 appartementen toont Zirro en Schouls vooral hoe sterk modulair bouwen afhankelijk is van voorbereiding en ketensamenwerking. De efficiëntiewinst ontstaat niet alleen doordat een badkamer kant-en-klaar op de bouwplaats arriveert, maar doordat ontwerp, productkeuze, productie, kwaliteitscontrole, transport en montage vooraf als één proces worden georganiseerd.

De laatste POD’s zijn inmiddels geleverd en het project bevindt zich nu in de afwerkingsfase. De oplevering van Zirro en Schouls staat gepland voor 2027.