Webinar Recticel: “Architectuur moet geen optelsom van certificaten zijn”

Voor Siegfried Smeets is The Marnix het ultieme bewijs van wat hij regeneratieve architectuur noemt. Het uitgangspunt is niet louter het behalen van certificaten maar het inzetten van het gebouw als middel om de omgeving te verbeteren. De architect benadrukt dat het ontwerpteam de trias energetica strikt respecteerde tijdens het volledige proces. “We gaan eerst zoveel mogelijk proberen het energieverbruik te beperken en de koellast te beheersen om dan in functie daarvan bij te werken met technieken”, legt Smeets uit. De grootste uitdaging lag in het verzoenen van de horizontale en gesloten structuur met de hedendaagse noodzaak voor licht en menselijke interactie.

Sociale ruggengraat

Een cruciaal inzicht uit het webinar is de manier waarop A2M een sociale ruggengraat in het gebouw aanbracht door de introductie van patio’s en vides. Door strategisch vloerplaten weg te nemen ontstonden verticale lichtschachten die de leesbaarheid van het gebouw vergroten. Deze ingrepen zorgen ervoor dat daglicht tot diep in de kern van de voorheen donkere kantoorvloeren kan binnendringen. Het resultaat is een open en transparante werkomgeving die in contrast staat met de oorspronkelijke geslotenheid van het kantoorgebouw. De visuele verbindingen tussen de verschillende niveaus versterken het gevoel van verbondenheid binnen de organisatie van de eindgebruiker.

Creativiteit binnen grenzen 

Tijdens het webinar legt Smeets uit dat de enorme beperkingen van het monumentale pand juist de motor waren voor het ontwerp. Omdat de massieve betonstructuur en de erfgoedregels geen ruimte lieten voor grote uitbreidingen, moesten de architecten de oplossing zoeken in de weinige vrije millimeters die nog beschikbaar waren. Hij noemt dit de marge van het gebouw en stelt dat creativiteit pas echt noodzakelijk wordt wanneer je met je rug tegen de muur staat. Smeets vat dit treffend samen: “De creativiteit van de architect bevindt zich in de marge en laat die marge de driver zijn van je architectuur.” Deze noodzaak om heel precies te werken leidde tot de toevoeging van een centrale trap die alle verdiepingen nu organisch met elkaar verbindt.

Luchtzuiverende gevel

Het behoud van het iconische exoskelet was een absolute prioriteit, maar de aanpak van de schil ging verder dan louter restauratie. Smeets licht toe hoe een fotokatalytische coating op het beton werd aangebracht om een actieve bijdrage te leveren aan de luchtkwaliteit rondom het pand. “Het is een coating die reageert met UV en daardoor onder andere stikstofgassen zal afbreken en neutraliseren”, aldus Smeets. In plaats van een passief object wordt het gebouw zo een actieve filter die de luchtkwaliteit rondom het gebouw verbetert. Deze keuze onderstreept de regeneratieve ambitie om een positieve voetafdruk achter te laten op de directe stedelijke omgeving.

Integratie van technieken

Een technisch hoogstandje dat de esthetiek van het project redt is de integratie van alle technieken in de verhoogde vloeren. Hierdoor blijven de plafonds volledig vrij van leidingen of armaturen wat een enorme uitdaging vormt binnen de bestaande vrije hoogtes van de betonstructuur. Dirk Vermeulen benadrukt dat de keuze voor ultradunne isolatie hierin bepalend is: “Door het toepassen van hoogwaardige oplossingen op de kritieke punten, slagen we erin de technieken weg te werken zonder de architecturale puurheid van de plafonds op te offeren.” Smeets vult aan dat het plafond een wezenlijk deel van de architectuur is en dat het essentieel is om dit visueel intact te laten terwijl de energetische prestaties die van een modern passiefkantoor evenaren.

Circulair erfgoed en de recuperatie van materialen

Ook de samenwerking met het bureau Rotor voor de circulaire inventarisatie was bepalend voor de uiteindelijke duurzaamheidsscore van het project. Materialen zoals de travertijn vloeren en bestaande raamprofielen werden niet simpelweg afgevoerd, maar nauwgezet gerecupereerd of ter plaatse behouden voor hergebruik. Dit proces vereiste een gedetailleerde planning en een groot respect voor de oorspronkelijke materialiteit van het pand uit de jaren zestig. Dit zorgde ervoor dat de voetafdruk van de renovatie minimaal bleef, terwijl de historische identiteit van het pand werd versterkt. De recuperatie van deze hoogwaardige materialen draagt bij aan de unieke sfeer van het vernieuwde hoofdkantoor.

De weg naar BREEAM Outstanding

De uitzonderlijke BREEAM score werd behaald door werkelijk elk aspect van duurzaamheid aan te pakken van waterbeheer tot biodiversiteit op de daken. Het team keek verder dan enkel energie en focuste ook op de retentie van regenwater door middel van de introductie van groen en daktuinen. Smeets herinnert zich de ambitie van het volledige bouwteam en de uiteindelijke realisatie van de score: “De ambitie hier was om BREEAM Excellent te zijn wat natuurlijk zeer goed is en we hebben uiteindelijk Outstanding gehaald.” Dit resultaat plaatst The Marnix in de Europese top van duurzaam herontwikkelde kantoorgebouwen die een erfgoedstatuut dragen.

Een mindset van integraliteit

Smeets benadrukt tijdens het webinar dat een dergelijk resultaat een specifieke mindset vereist vanaf de eerste dag van het ontwerp. “Je moet zo een project niet aangaan met dat label in je hoofd want dan gaat het niet lukken”, vertelt hij over het behalen van de certificering. Hij stelt dat wanneer de juiste mindset vanaf het begin aanwezig is het rapport voor de certificering zich bijna vanzelf schrijft. Het project bewijst volgens de sprekers dat het respecteren van erfgoed en radicale verduurzaming perfect hand in hand kunnen gaan binnen een uitdagende stedelijke context.

Heb je het webinar gemist of wil je het nog eens rustig bekijken? Bekijk de webinar: wanneer ruimte schaars is, telt elke millimeter | Recticel