Verstraete.team maakt complex ontwerp van The Grand uitvoerbaar tot in het kleinste detail

Projectleider Oscar Callens volgt de werken samen met Tom Cloet sinds het begin. Toen het omvangrijke aanbestedingsdossier voor het eerst op zijn bureau belandde, maakte dat meteen indruk. “Het was een ongelooflijk complex en zwaar dossier. De eerste keer was het toch even doorbladeren en slikken: goed, hoe gaan we dat doen?” De ontmantelingsfase gaf het bouwteam vervolgens de tijd om een aantal oplossingen opnieuw tegen het licht te houden. “Samen met architect, ingenieur en erfgoed hebben we praktische optimalisaties kunnen doen die geen inbreuk doen op de kwaliteit of het erfgoed. Zo hebben we het dossier vlot uitvoerbaar kunnen maken.”

Een complexe structuur vereenvoudigen

Een belangrijk deel van die oefening betrof de stabiliteit. In het oorspronkelijke concept bleven verschillende bestaande binnenstructuren behouden, maar tijdens de voorbereiding bleek dat niet overal de meest veilige of werkbare oplossing. Cloet: “Die eerste zes maanden zijn belangrijk geweest om de complexiteit voor iedereen wat te vereenvoudigen. Dat had ook een positieve invloed op de kostprijs en de duurtijd van de uitvoering.” Daarbij moest volgens hem steeds hetzelfde evenwicht worden bewaakt: hedendaagse bouwmethodes inzetten zonder afbreuk te doen aan het historische karakter van het gebouw.

Samen met studiebureau Mouton zocht Verstraete.team vervolgens naar een constructie die beter aansloot bij de praktische uitvoering. Callens wijst onder meer op de vloeren, waarvoor verschillende systemen worden gecombineerd om het gewicht beperkt te houden. Waar mogelijk worden prefaboplossingen ingezet. “Wij geven onze praktische insteek: kijk, op deze manier werken wij het liefst, wat denken jullie daarvan? En Mouton is daar altijd heel open en pragmatisch in geweest.” Eenmaal boven de bestaande gevels veranderde de aard van de opgave opnieuw. Daar wordt verder gebouwd op de nieuwe draagstructuur, met onder meer staal en architectonische betonelementen die bijzonder nauwkeurig op elkaar moeten aansluiten.

Restaureren met kennis van het bestaande

Voor Verstraete.team sluit The Grand tegelijk aan bij een lange traditie van restauratiewerk. Die kennis komt onder meer van pas wanneer historische onderdelen moeten worden hersteld of gereconstrueerd. “Bij restauratie vertrekken we vaak van wat we aantreffen”, vertelt Cloet. “Je kunt nog zien hoe alles samengebracht werd en op dezelfde manier verder werken, bijvoorbeeld met pen-en-gatverbindingen. Soms halen we slechte stukken eruit en lijmen we nieuwe stukken in.” Traditionele technieken worden zo niet louter gekopieerd, maar ingezet waar de bestaande constructie daarom vraagt.

De historische traphal vormt daarvan een van de meest complexe voorbeelden. Om de kelder eronder te kunnen verdiepen, werd de fundering met ‘jetgrouting’ versterkt. Het bestaande gewelf kreeg een nieuwe ondersteuning en tijdens de werken werd de traphal mee opgenomen in de tijdelijke schoringsconstructie. Callens somt op wat daarnaast allemaal wordt aangepakt: “Het originele lijstwerk wordt gerestaureerd, het standbeeld komt terug, de oude vloeren, de trap die we met onze eigen mensen volledig terug op zijn plaats hebben gebracht, het smeedwerk…” Tegelijk worden hedendaagse voorzieningen zoals rookafvoer geïntegreerd. Zo blijft een van de belangrijkste historische ruimtes van The Grand niet alleen bewaard, maar krijgt ze opnieuw een actieve rol in het gebouw.

Een digitaal model voor een gebouw uit 1924

Opmerkelijk genoeg steunt die ambachtelijke restauratie tegelijk sterk op digitale technieken. Vanaf het bouwteamtraject werd het 3D-model van The Grand steeds verder aangevuld met scans van de bestaande toestand. Dat model wordt vandaag nog voortdurend bijgewerkt. Voor Cloet is het een van de belangrijkste instrumenten op de werf. “Zonder het 3D-model zoals het vandaag is en alle scans van de bestaande structuren zouden we niet zo ver staan. We hebben eigenlijk een digital twin opgebouwd die we blijven updaten.” Het model helpt om structuren te begrijpen, onderdelen voor te bereiden en de vele ingrepen ruimtelijk op elkaar af te stemmen.

Callens benadrukt dat die digitale werkwijze vooral krachtig wordt doordat alle betrokken partijen erin samenkomen. Architecten, ingenieurs, techniekpartners en prefabproducenten werken vanuit op elkaar afgestemde modellen. “Op basis daarvan kunnen we de productie en de plaatsing ter plaatse vlot laten verlopen. Dan zie je die puzzel echt passen.” De aanpak maakte ook nieuwe uitvoeringsmethodes mogelijk, zoals prefab technische schachten en prefab gemetselde bogen die na plaatsing nauwelijks als prefab herkenbaar zijn. Zelfs de voortgang van de werf wordt digitaal vastgelegd: foto's worden aan het model gekoppeld, zodat het team later kan terugkijken naar onderdelen die intussen achter afwerkingen verdwenen zijn.

Kwaliteit tot in de kleinste aansluiting

Die doorgedreven voorbereiding gaat bij The Grand gepaard met een hoog ambitieniveau, dat volgens Callens gedurende het hele traject overeind is gebleven. “Er is nooit voor een minder kwalitatieve oplossing gekozen omdat die goedkoper is. Kwaliteit is nummer één”, zegt hij. Alternatieven zijn zeker bespreekbaar, maar alleen wanneer ze hetzelfde niveau halen. Dat uitgangspunt geldt zowel voor constructieve oplossingen als voor zichtbare afwerkingen zoals tegels en verlichting. Ook bij onderdelen die nauwelijks zullen opvallen, wordt consequent vastgehouden aan wat architect en bouwheer voor ogen hebben.

Cloet ziet die ambitie vooral terug in de talloze aansluitingen die tijdens de voorbereiding uitvoerig zijn besproken. “De plint op de deurstijl, de uitlijning van een bovenlicht met het paneel erboven, de dakkapellen die uitlijnen met het prefabbeton, het metselwerk dat aansluit op het prefabbeton: er zijn gigantisch veel details waar enorm veel tijd en energie in gekropen is.” Callens vult hem aan: “Ieder moertje, ieder lasje.” Zelfs de lassen van de balustrades en de richting waarin het zink wordt verwerkt, worden bekeken. Veel daarvan zal een toevallige voorbijganger nooit bewust opmerken. Maar net daarin zit volgens beide projectleiders een belangrijk deel van de kwaliteit van het eindresultaat.

Bouwen op de eerste lijn

Naast de complexiteit van het gebouw zelf bepaalt ook de locatie hoe Verstraete.team de uitvoering organiseert. Vooral tijdens de opbouw van de nieuwe verdiepingen werd de wind een dagelijkse factor in de werfplanning. “Je stemt je hijsbewegingen zoveel mogelijk af op het weer”, vertelt Cloet. “Op windluwe dagen trek je de grote elementen naar boven. Bij hogere windsnelheden kun je eerder compacte elementen zoals kolommen plaatsen.” Het weerbericht wordt daardoor niet alleen voor de planning van de volgende dag bekeken, maar tijdens bepaalde fases voortdurend opgevolgd.

Ook in ogenschijnlijk kleine werfhandelingen moet met die wind rekening worden gehouden. Schoringen worden waar nodig verzwaard, losse materialen moeten zorgvuldig worden opgeborgen en ook de stellingen vragen extra aandacht. “Je moet continu in je achterhoofd houden dat het hier enorm kan waaien”, zegt Callens. “Je laat hier geen container openstaan met isolatie of plastic erin, want het is weg.” Cloet vat de uitzonderlijke omstandigheden aan de zeedijk met een glimlach nog bondiger samen: “We zitten op zee. Eerste lijn.”

Een puzzel die eindelijk in elkaar valt

Na meer dan drie jaar op de werf begint het eindresultaat ondertussen zichtbaar te worden. Voor Callens is The Grand nu al een uitzonderlijk hoofdstuk in zijn loopbaan. “Het gebouw, de architect, de locatie, de luxe, de absolute topkwaliteit, het erfgoed: van dat type projecten hoop ik dat er nog wel eens één op ons pad komt. Het is niet iets wat je elke dag kunt meemaken.” Dat straks ook publieke functies zoals winkels, horeca en de historische traphal toegankelijk worden, maakt het voor hem extra bijzonder: het project blijft niet uitsluitend achter de voordeuren van de appartementen verborgen.

Voor Cloet zit de voldoening vooral in het moment waarop jaren van voorbereiding tastbaar worden. Hij woont op fietsafstand en kende The Grand al voordat de werken begonnen. “Wat mij zal bijblijven, is de puzzel waar we zo lang aan gewerkt hebben en die we nu werkelijkheid zien worden. Details waar met het hele bouwteam zo lang over gesproken is, zie je nu in elkaar vallen.” Een uitlijning die klopt of twee materialen die precies aansluiten lijken misschien vanzelfsprekend wanneer het gebouw eenmaal klaar is. Voor de mensen die het hebben gebouwd, vertellen ze iets anders: hoeveel overleg, voorbereiding en vakmanschap nodig waren om The Grand tot één geheel te maken.