office–u architects verbindt school en buurt met speels bredeschoolgebouw SPEL in Sint-Amands

SPEL maakt deel uit van het masterplan De echo's van de Schelde, dat office–u architects samen met Atelier Horizon ontwikkelde na het winnen van Open Oproep OO3710. Dat masterplan beoogt een samenhangende herinrichting van de Scheldekaaien en hun omgeving, met bijzondere aandacht voor de zogenaamde zorgsite. Op die plek bevinden zich naast een kleuter- en lagere school ook een woonzorgcentrum, serviceflats en sociale woningen. Het nieuwe bredeschoolgebouw speelt een centrale rol in de ruimtelijke en functionele verbinding tussen die verschillende voorzieningen.

Een nieuwe structuur voor de zorgsite

Het masterplan introduceert een netwerk van autoluwe dorpsroutes die de Landkaai met de Scheldekaai verbinden. Die routes moeten de ruggengraat van de publieke ruimte vormen en bestaande en nieuwe voorzieningen aan elkaar koppelen. Op de zorgsite moet een samenhangende parkstructuur de vroegere aaneenschakeling van weinig gedefinieerde buitenruimtes vervangen. SPEL krijgt binnen die structuur een prominente positie, op het raakvlak tussen de scholencluster, de publieke ruimte en een van de geplande dorpsroutes.

Het gebouw en de bijbehorende L-vormige luifel definiëren samen de grenzen van de speelplaats en verbinden die met de omliggende buitenruimtes. De luifel fungeert als overdekte speelruimte en gedeelde fietsenstalling, maar vormt tegelijk een herkenbaar element langs de toekomstige dorpsroute. Doorzichten en rechtstreekse verbindingen zorgen ervoor dat de verschillende functies visueel en fysiek met elkaar in contact staan. Zo ontstaat een doorlopende ruimtelijke relatie tussen speelplaats, kinderopvang, turnzaal en speelweide.

Meervoudig ruimtegebruik als uitgangspunt

Een belangrijk uitgangspunt van het ontwerp is het gedeelde gebruik van de beschikbare ruimte. De turnzaal is niet alleen bestemd voor de scholencluster en lokale sportverenigingen, maar kan ook gedeeltelijk dienstdoen als speel- en leefruimte voor de buitenschoolse kinderopvang. Omdat de ruimtebehoefte van de opvang gedurende de dag varieert, kunnen beide functies elkaar aanvullen. Op die manier blijft het gebouw compact, terwijl de gebruikers over meer ruimte beschikken dan bij een strikt gescheiden programma.

Die flexibiliteit is ook bepalend voor de interne organisatie. De circulatie is zo opgevat dat de turnzaal en de kinderopvang zowel gezamenlijk als onafhankelijk van elkaar kunnen functioneren. Een systeem van flexibel binnenschrijnwerk bakent verschillende deelruimtes af en maakt uiteenlopende gebruiksscenario's mogelijk. De architectuur legt daarmee geen rigide indeling op, maar laat het gebouw inspelen op wisselende activiteiten en gebruikersgroepen, zowel tijdens als buiten de schooluren.

Een turnzaal die uitnodigt tot bewegen

Ook de ongewone geometrie van de turnzaal vloeit voort uit die zoektocht naar veelzijdigheid. In plaats van een klassieke rechthoekige sporthal ontwierp office–u architects een ruimte met een onregelmatige plattegrond. Die vorm optimaliseert de inplanting van het gebouw en creëert verschillende zones die gelijktijdig kunnen worden gebruikt. Bovendien wil het ontwerp kinderen stimuleren om op uiteenlopende manieren te bewegen. De gevarieerde ruimte biedt daarvoor meer mogelijkheden dan een conventionele, uniform ingerichte zaal.

Ondanks haar afwijkende vorm biedt de turnzaal plaats aan verschillende sportopstellingen, onder meer voor badminton, volleybal, basketbal, boksen en turnen. Voor de vaste gebruikers zijn afzonderlijke bergruimtes voorzien, terwijl een grote bergnis plaats biedt aan omvangrijk turnmateriaal. Die nis kan ook als aanvullende gebruiksruimte worden ingezet. De zaal combineert zo de functionele vereisten van een sportinfrastructuur met de speelsheid en veelzijdigheid die bij een bredeschoolgebouw passen.

Hout en beton in een complementaire structuur

Constructief combineert SPEL twee verschillende systemen. Een betonnen kern met wanden, kolommen en vloerplaten zorgt voor stabiliteit, brandweerstand en akoestische prestaties. De vaste onderdelen, waaronder de circulatiekernen en verdiepingsvloeren, zijn in beton uitgevoerd, terwijl de niet-dragende binnenwanden uit betonblokken bestaan. Daaromheen bevindt zich een lichtere houten structuur met kolommen, niet-dragende gevelelementen en een dak opgebouwd uit shedelementen. Die combinatie verenigt de robuustheid van beton met de materiaalzuinigheid en aanpasbaarheid van hout.

De houten sheddaken maken grote overspanningen mogelijk en bieden ruimte om ventilatiekanalen te integreren. Noordgerichte dakramen brengen daglicht tot diep in de turnzaal, zonder hinderlijke rechtstreekse zoninval. Ze kunnen bovendien worden geopend voor natuurlijke ventilatie en nachtkoeling. De dakvorm biedt daarnaast mogelijkheden voor de integratie van zonnepanelen en akoestische voorzieningen. De technische keuzes dragen tegelijk bij aan de architecturale uitstraling: door de opeenvolging van kleinere dakvolumes oogt het gebouw minder massief en sluit het beter aan bij de schaal van zijn omgeving.

Een speels volume tussen school en park

Ook in de gevelcompositie speelt de schaal van het kind een belangrijke rol. De openheid van de gelijkvloerse verdieping contrasteert met het meer gesloten karakter van de bovenbouw. Daardoor krijgen de functies op het gelijkvloers een directe relatie met de aangrenzende buitenruimtes. De materiaalverschillen en de ritmiek van de sheddaken temperen de visuele hoogte van het gebouw. Verschillende tinten van één kleur zorgen voor samenhang, terwijl het volume van de technische ruimte een speels accent toevoegt aan het daklandschap.

Die aandacht voor de beleving van kinderen loopt door in de heringerichte speelplaats. Kleurrijke heuvels bieden plaats aan speeltoestellen en een fietsparcours, terwijl bomen en plantenperken de overgang naar de schoolgebouwen verzachten. De verbinding met de lagere school krijgt een groener karakter, met wadi's, natuurlijke speelelementen en een buitenklas. Een deel van het terrein is ingericht als speelbos en buurtpark, met de bedoeling om het buiten de schooluren ook toegankelijk te maken voor omwonenden en bewoners van het naastgelegen woonzorgcentrum. Ook de fietsenstallingen zijn bedoeld voor gedeeld gebruik. Daarmee reikt SPEL verder dan de schoolwerking en biedt het project ruimte voor ontmoeting tussen verschillende generaties.