Ectv architecten levert winnend ontwerp herbestemming Sint-Hubertuskerk voor VAi

Na een selectie via de Open Oproep-procedure halen ectv architecten Els Claessens Tania Vandenbussche i.s.m. Fenikx en Elise Van Thuyne de opdracht binnen om de Sint-Hubertuskerk in Berchem te transformeren tot archief- en cultuurhuis voor het Vlaams Architectuurinstituut (VAi). De gunningscommissie onder leiding van Vlaams Bouwmeester Erik Wieërs looft het creatieve antwoord van het ontwerpteam op de vraag om zowel de volledige archiefwerking onder te brengen als een ontmoetingsplek te creëren voor de buurt.

Het VAi zal de komende 49 jaar de Sint-Hubertuskerk, eigendom van de kerkfabriek Sint-Willibrordus Berchem, in erfpacht nemen en herbestemmen. ‘Hubert’, zoals het VAi graag naar zijn toekomstige thuis verwijst, krijgt een nieuwe invulling en zal onderdak bieden aan de collectie architectuurarchieven, een bibliotheek en kantoren van het VAi. 

 

“De jury was meteen gecharmeerd door de verassende en slimme ingreep van ectv architecten. Door de zijbeuken van de kerk te vergroten, kan de archiefwerking van het VAi zich makkelijk verplaatsen naar de nieuwbouwvleugels. Daardoor blijft het schip van de kerk vrij en kunnen het VAi én de buurt het gebruiken voor diverse activiteiten", aldus Vlaams Bouwmeester Erik Wieërs. 

 

ectv maakt schoon schip

Het ontwerp van ectv architecten berust op vier uitgangspunten die nauw aan elkaar zijn verbonden: ‘beter binnenkomen dan doorwaden’, ‘schoon schip’, ‘voorbij de viering’ en ‘gastvrijheid’. Door niet in te gaan op het initiële idee van het VAi om in het bouwblok een doorgang te voorzien, creëren de architecten plaats door de zijvleugels in de breedte uit te breiden. Door elders te ontharden vergroot de footprint van de kerk niet. Er ontstaat wel meer vloeroppervlakte voor de archiefwerking. Het grootste deel van de ontwerpopdracht bestaat immers uit het onderbrengen van de collectie van het VAi.

Door de zijdelingse uitbreiding blijft het schip als publieke ruimte vrij voor wisselend gebruik. Schoon schip maken dus. Architect Tania Vandenbussche: “Het schip als centrale ruimte vrijhouden is de essentie van het ontwerp. Door een gemengd gebruik toe te laten, creëer je een plek voor ontmoeting.” Achter de monumentale ruimte van het schip worden nieuwe vloeren toegevoegd voor de dagelijkse werking van het VAi. Om de relatie met de bezoeker zo transparant mogelijk te maken, werken de architecten met doorzichtige roosterwanden tussen het schip en de kantoren en verwerkingsruimtes van het archief.
 

“Duurzaam erfgoedbeheer, geen nieuwe ruimte aansnijden, een klimaatneutraal depot, dichtbij openbaar vervoer, een meerwaarde voor de buurt en de stad… In dit project komt het allemaal samen", aldus Sofie De Caigny, directeur VAi. 

 

Duurzame plek voor ontmoeting

Op heel wat plaatsen zijn de ingrepen eerder minimaal, maar met een grote impact op de beleving en openheid van het gebouw. Zo draaien de architecten de scharnieren van de toegangspoort om, waardoor de deuren naar buiten toe openen. “Met dergelijke kleine gebaren toont het VAi dat iedereen welkom is”, aldus Vandenbussche. Ook de bestaande buitenruimtes aan de voor- en achterkant worden maximaal geactiveerd en waar kan vergroot. Claessens: “We voorzien groene plekken die aangenaam zijn om te vertoeven en een uitnodiging zijn om naar binnen te komen. Ze laten een variëteit aan gebruik toe, van horeca en onthaal tot leveren en verpozen.”

 

“Wij zijn als architecten geen tafelspringers. Ons ontwerp voor ‘Hubert’ past helemaal in die houding. De ingrepen die we aan de buitenkant voorzien zijn slechts op het tweede gezicht herkenbaar", aldus Els Claessens, ectv architecten. 

 

Circulair herbestemmen

De kerk bevat veel troeven om circulair te bouwen. Zo zijn heel wat bouwmaterialen die nodig zijn voor de nieuwe volumes reeds aanwezig op de site. Vandenbussche: “De gevels van de uitbreidingen worden opgetrokken in een mengeling van kalk en vermalen bakstenen afkomstig uit de kerk. Er is ook veel marmer aanwezig dat we kunnen recupereren om nieuwe trappen te bouwen.” Verder blijft de structuur en het aanzicht van de kerk zo goed als onaangeroerd. ectv ziet de kerk dan ook als onderdeel van de archiefwerking van het VAi. Els Claessens: “Hubert wordt als het ware mee bewaard. Een goed voorbeeld zijn de historische glasramen, die mee in de depotruimte worden opgenomen.” 

 

Andere kandidaat-ontwerpteams

Dit ontwerp werd geselecteerd na een Open Oproep, die het VAi en het Team Vlaams Bouwmeester in maart vorig jaar organiseerden voor de gefaseerde herbestemming en inrichting van de kerk. Meer dan veertig projectvoorstellen en architectenteams dienden zich aan.

Vijf teams werden weerhouden om hun voorstel verder uit te werken:

  • Alice Babini, Lorenzo Bini Architetto, Philippe Vander Maren, Raf Geysen, Venlet Comm.V
  • ectv architecten Els Claessens Tania Vandenbussche, Fenikx, Elise Van Thuyne
  • Bovenbouw Architectuur
  • De Smet Vermeulen architecten, wdjarchitecten
  • Dhooge & Meganck - Ingenieur Architecten i. s. m. Callebaut architecten, Rotor en Onbetaalbaar
Bron: VAi
Deel dit artikel:

Met medewerking van

Onze partners